خوراکی های شب یلدا: 12 تا از تنقلات خوشمزه در شب چله

خوراکی های شب یلدا را می‌شناسید؟ در مقاله امروز نجوافکت، همراه ما باشید تا نگاهی به 12 تا از تنقلات شب یلدا بیندازیم. علاوه بر خوراکی‌های مشهوری مانند انار و هندوانه، انواع دیگری از خوراکی و غذای شب یلدا وجود دارند که فلسفه‌های مختلفی پشت آن‌ها وجود دارد.

شب یلدا چیست؟

شب یلدا جشن انقلاب زمستانی است و طولانی‌ترین شب سال در فرهنگ پارسی برشمرده می‌شود. یلدا به معنای تولد است و به ولادت دوباره میترا اشاره دارد. میترا، ایزد نور و نماد نیکی در آیین زرتشتی باستان است. بنابراین شب یلدا در اصل جشن تولد دوباره خورشید و نور به حساب می‌آید و با انواع خوراکی های شب یلدا جشن گرفته می‌شود.

جشن شب یلدا به طور نمادین، به پایان تاریکی در طولانی‌ترین شب سال اشاره دارد؛ چون خورشید بر تاریکی می‌کوبد و آن را با خود می‌برد. در نتیجه ایرانی‌ها معتقدند که اگر در این شب در خانه کنار عزیزان و خانواده‌شان بمانند، خوش اقبال خواهند بود. بعد از انداختن یک رومیزی زیبا، تزئین سفره شب یلدا و جمع شدن خانواده دور میز، نوبت به فال حافظ و خوراکی‌های خوشمزه می‌رسد. ایرانیان باستان بعد از میل انواع تنقلات شب یلدا، در کنار خانواده و اقوام تا صبح بیدار می‌نشستند تا ارواح خبیثه و شیاطین، با ظهور نور سپیده‌دم از آن‌ها دور شوند.

خوراکی های شب یلدا

به طور سنتی، ایرانی‌ها در شب یلدا با میوه‌هایی مانند انار، هندوانه، خرمالو، سنبل، خشکبار و آجیل، سفره‌هایشان را مزین می‌کنند. علاوه بر این، شیرینی‌هایی مانند باقلوا یا باسلوق هم از خوراکی های شب یلدا هستند که از محبوبیت زیادی برخوردارند. و صد البته هیچ مهمانی ایرانی نیست که بدون نوشیدن چای بچسبد! با لیست تنقلات و خوراکی‌های شب یلدا همراه ما باشید.

1. انار شب یلدا

این شب بدون انار، شب یلدا نمی‌شود. انار به عنوان یکی از میوه‌های بومی ایران که بهترین نوعش در رفسنجان و شیراز پرورش داده می‌شود، یکی از خوراکی های شب یلدا است که به هیچ عنوان نباید از قلم بیفتد. جالب است بدانید که نماد انار در شب یلدا، چرخه زندگی است.

در شب یلدا خوردن یک کاسه انار یاقوتی براق دل هر کسی را می‌برد. در برخی از خانواده‌ها، ایرانی‌ها ترجیح می‌دهند در هنگام سرو، کمی گلپر هم روی دانه‌های انار بپاشند. اعتقاد بر این است که گلپر، طبیعت سرد انار را متعادل می‌کند و می‌تواند از نفخ و ناراحتی در معده جلوگیری کند.

2. خرمالو

عشق دیرینه ایرانیان با میوه شیرین و رسیده خرمالو در شب یلدا به وضوح نمایان می‌شود. خرمالوهای نارنجی براق یکی از اصلی‌ترین تنقلات در لیست خوراکی‌های شب یلدا هستند. برخی انتخاب می‌کنند که این میوه را به چهار قسمت برش دهند و از گوشت شیرین همراه با پوستش لذت ببرند. از سوی دیگر، برخی دیگر دوست دارند پوست خرمالو را بگیرند و تنها گوشت آن را نوش جان کنند. در هر صورت، فلسفه خوردن خرمالو در شب یلدا این است که شیرینی بدن در طی زمستان تامین شود.

3. هندوانه شب یلدا

هندوانه یکی دیگر از میوه های شب یلدا است. اما هندوانه در شب یلدا نماد چیست؟ این میوه نماد سلامتی و تندرستی برشمرده می‌شود و مردم با خوردن آن، بابت تمام نعمات از مادر زمین و خدای بخشنده شکرگزاری می‌کنند. ایرانی‌ها در این شب، هندوانه میل می‌کنند تا بدن خود را در برابر سرمای زمستانی که در پیش است ایمن کنند.

4. کدو حلوایی

بعضی هم‌وطنان به خاطر طبع سرد هندوانه و رطوبت زیاد آن، کدو حلوایی را جایگزین می‌کنند. به هر صورت، کدو حلوایی پخته و شیرین به همراه شیره انگور و گردو هم در خوشمزگی دست کمی از هندوانه ندارد! کدو حلوایی را می‌توان به صورت پخته، شیرین یا در قالب دسرهای محلی مانند حلوا و فرنی سرو کرد و عطر ملایم آن با ادویه‌های پاییزی مثل دارچین و هل ترکیب می‌شود تا حس گرمای شب‌های سرد یلدا را دوچندان کند.

علاوه بر طعم خوشایند، کدو حلوایی سرشار از ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها است و به همین دلیل، هم به سفره شب یلدا زیبایی می‌دهد و هم انتخابی سالم برای خانواده محسوب می‌شود. این خوراکی خوش‌رنگ و دل‌پذیر، نمادی از سرزندگی و شادی در طولانی‌ترین شب سال است و می‌تواند در کنار انار و هندوانه، سفره یلدایی شما را تکمیل کند.

5. ازگیل

این میوه بومی ایران، آسیای جنوب غربی و جنوب شرقی اروپاست. ازگیل به عنوان یکی از خوراکی های شب یلدا، زمانی خورده می‌شود که رسیده و به مدت حداقل دو هفته داخل ترکیب سرکه و آب نمک نگهداری شده باشد. به این ترتیب اسیدیته میوه کاملا از بین می‌رود. پوست آن چروک می‌شود و گوشت میانی، به رنگ قهوه‌ای رنگ درمی‌آید و طعم شیرینی پیدا می‌کند. هم‌وطنان، به خصوص اهالی استان‌های شمالی، این میوه باستانی را در شب یلدا و در اواخر پاییز و زمستان که فصل آن است می‌خورند.

6. میوه خشک و آجیل شب یلدا

رسم بر این است که در شب یلدا باید حتما یک مشت میوه خشک، تخمه و آجیل خورد. ایرانیان بر این باورند که اجیل نماد رفاه و ثروت است و طبع گرم آن، از سردی و رطوبت بدن در طی زمستان جلوگیری می‌کند. به علاوه، آجیل یکی از اقلام مهم سینی خوراکی شب یلدا برای عروس به حساب می‌آید که خانواده‌های ایرانی، برای زوج‌های جوان هدیه می‌برند.
با این اوصاف، یک مشت آجیل مشکل گشا همیشه به عنوان پیشکشی برای حل مسائل محسوب می‌شود.

7. شیرینی شب یلدا

محبوب‌ترین خوراکی شب یلدا برای کودکان، انواع شیرینی‌های آن است! این شب که نزدیک می‌شود، انواع شیرینی و دسر شب یلدا را می‌توانید در یک خانه ایرانی پیدا کنید. ما در خاورمیانه، متنوع‌ترین انواع شیرینی‌جات سنتی را داریم. از این رو انواع شیرینی‌ها، به خصوص باسلق گردویی، باقلوا و پشمک به عنوان یکی از پرطرفدارترین تنقلات شب یلدا در بازار سراسر کشور به فروش می‌رسند. اغلب ایرانی‌ها در مناسبت‌های سنتی، نوع خاصی از شیرینی‌ها را سرو می‌کنند.

باسلوق یکی از شیرینی‌های معمول و محبوب یلداست که بافتی نرم دارد و با نشاسته تهیه می‌شود. گلاب، هل آسیاب شده و زعفران دم کرده، عطر و بوی نوستالژیکی به این شیرینی سنتی می‌بخشند. پسته، بادام شیرین، گلبرگ‌های گل خشک و آجیل هم برای زیبا و لذیذ شدن بیشتر، در تهیه باسلوق به کار می‌روند.

8. دلمه برگ مو

هر خانواده ایرانی بسته به منطقه و قومیتش، یکی از غذاهای سنتی شب یلدا را تهیه می‌کند و اعضا دور هم، از صرف شامی خوشمزه لذت می‌برند. یکی از غذاهای شب یلدا در قدیم که در استان‌های آذری زبان رواج زیادی دارد، دلمه برگ مو است. این غذا در استان‌های شمالی و شمال غرب کشور تهیه می‌شود و عطر و طعم بی‌نظیرش، یادآور خاطرات کودکی بسیاری از ماست.

9. سبزی پلو با ماهی

سبزی پلو با ماهی یکی از غذاهای رسمی ایرانی به حساب می‌آید که در جشن‌ها و مراسم‌های مختلف صرف می‌شود. معمولا این غذا را برای شب عید درست می‌کنند، اما برخی در شب یلدا نیز این غذای خوشمزه را آماده می‌کنند. سبزی پلو با ماهی را می‌توانید با هر نوع ماهی‌ای که می‌خواهید درست کنید و از این غذای خوشمزه در کنار خانواده‌تان لذت ببرید.

10. آش شب یلدا

در شهرهای مختلف ایران انواع گوناگونی از آش‌ها برای شب یلدا تهیه می‌شوند. در شیراز یکی از انواع خوراکی شب یلدا، حتما آش انار است که به راحتی در عرض دو ساعت می‌توانید آن را آماده کنید. آش انار را با لپه، برنج نیم‌دانه، گوشت چرخ‌کرده و پیاز، سیر، آب انار و رب انار درست می‌کنند.

آش کشک را به عنوان پیش‌غذا یا شام درست می‌کنند. آماده کردن آن حدود سه ساعت زمان می‌برد و در پخت آن از مواد غذایی مانند نخود، لوبیا قرمز، لوبیا چیتی، عدس، سبزی آش، پیاز، کشک و نعنا استفاده می‌کنند. آش کدو حلوایی هم برای شب یلدا طرفداران خاص خودش را دارد؛ خصوصا در میان مازندرانی‌ها. این آش را با عصاره گوشت، کدو حلوایی، نخود، گندم، جو پرک و آلو برغان درست می‌کنند.

11. سنجد

سنجد از آن مواردی‌ست که در سفره شب عید هم وجود دارد، اما در لیست وسایل شب یلدا نیز قرار می‌گیرد. سنجد سرشار از ویتامین‌های A و B است و کمی هم ویتامین K دارد. اما این خوراکی شب یلدا نماد چیست؟ نیاکان ایرانی‌ها به آئین مهر اعتقاد داشتند و رنگ سرخ که نماد نور خوشید است، برای آن‌ها گرامی بود. به همین دلیل هم در سفره شب یلدا از خوراکی‌های سرخی چون انار، هندوانه، سیب سرخ و سنجد استفاده می‌کنند.

12. لبو

در کنار میوه‌ها و آجیل، لبو یکی از خوراکی‌های اصیل و خوشمزه‌ای است که می‌تواند به سفره شب یلدا رنگ و طعم بیشتری بدهد. لبو در ایران به صورت چغندر پخته و گرم سرو می‌شود و به ویژه در هوای سرد پاییز و زمستان بسیار طرفدار دارد؛ بوی دل‌نشین لبو از تنقلات شب یلدا در کنار چای داغ، از همان تجربه‌های نوستالژیک شب یلداست. رنگ قرمز عمیق لبو نمادی از گرما و روشنایی است که با هدف جشن گرفتن طلوع دوباره خورشید پس از طولانی‌ترین شب سال در این شب خورده می‌شود، درست مانند هندوانه و انار که نماد زندگی و نور هستند.

تجربه تحریریه نجوافکت

یکی از غذاهای محبوب در خانواده آذری ما، دلمه برگ مو است که در شب یلدا تهیه می‌کنیم. عطر سبزی دلمه به همراه ترشی دلچسب برگ مو و طعم ملسی که همراه شیره انگور پیدا می‌کند، تبدیل به خاطره نوستالژیک ما از شب‌های یلدا زیر کرسی داغ خانه پدربزرگ شده است. این شام بسیار سبک و خوشمزه، باعث می‌شود برای حمله به خوراکی های شب یلدا به اندازه کافی جا داشته باشیم!

سخن آخر

یلدا جشن انقلاب زمستانی ایرانی است که از هزاران سال پیش تا به امروز، جشن گرفته می‌شود. صدها سال بعد، فرزندان این مرز و بوم همچنان به رسوم باستانی پایبند خواهند بود و به غنای تاریخ کشور خود افتخار خواهند کرد. انواع خوراکی های شب یلدا و غذاهای یلدایی، فلسفه‌های خاص خودشان را دارند. امیدواریم یلدایی به سرخی انار، شیرینی هندوانه و گرمای کرسی داشته باشید و حضرت حافظ فال نیکی به شما هدیه بدهد!

سوالات متداول