یادداشتی بر فیلم پیرپسر: ساخته اکتای براهنی

فیلم پیرپسر دومین اثر سینمایی اکتای براهنی‌ست که در حال حاضر با فروش بیشتر از 70 میلیارد تومان، سومین فیلم پرفروش سال 1404 در ایران شده است. این فیلم همچنین با کسب امتیاز 1.8 در IMDb توانسته است تا در لیست بهترین فیلم‌های ایرانی تاریخ IMDb قرار بگیرد. در این مطلب از نجوافکت با معرفی و نقد و بررسی فیلم پیر پسر همراه شما خواهیم بود.

داستان فیلم پیرپسر

داستان فیلم پیر پسر درباره یک خانواده آشفته و نابسامان است که در خانه‌ای قدیمی و بزرگ در تهران زندگی می‌کنند: غلام و دو پسرس علی و رضا. با ورود زنی غریبه، توازن شکننده‌ی زندگی این سه مرد به هم می‌ریزد…

یادداشتی بر فیلم پیرپسر: نقد و بررسی

مردی که قانون نداشته باشه همیشه پسره‌.

دیالوگی که از دهان غلام می‌شنویم. مردی که پسر نیست، اما مرد هم نیست! غلام دو بار ازدواج کرده و حالا با دو پسرش تنها مانده؛ سه مرد در خانه‌ای رنگ و رو رفته و دراندشت که سر هیچ سفره‌ای با هم کنار نمی‌آیند.

هر کدام عالم و احوالات خودشان را دارند. علی (حامد بهداد)، پسر بزرگ‌تر، مرد کتاب و اندیشه است‌. اما به قول پدرش پیرپسر است و به گفته‌ی خودش در ۴۰ سال زندگی‌اش، محبت هیچ زنی را ندیده. پسر کو‌چک‌تر، رضا (محمد ولی‌زادگان)، بیشتر شبیه پدرشان است. گرچه انگار غلام کمتر دوستش دارد و او را از خودش نمی‌داند.

اما غلام، که وای از این کاراکتر و هنرنمایی بی‌بدیل حسن پورشیرازی با این هیولایی که خلق کرده و حتی در بار دوم تماشا هم لرزه بر اندامم انداخت. غلام زن‌باره است و همدم گاه و بی‌گاه خلوتش، زنان کنار خیابان. اما حالا دوباره فیلش یاد هندوستان کرده و یک زن درست و حسابی! می‌خواهد‌. زنی جوان و خوش بر و رو مثل رعنا (لیلا حاتمی).

بله، همیشه پای یک زن در میان است. زنی که می‌آید و هیولای خفته‌‌ای را بیدار می‌کند. زنی که می‌آید، خاطرات تازه می‌سازد و خاطرات خاک‌خورده‌ای را زنده می‌کند. زنی که می‌آید و پدر، علنا پسرش را حرامزاده می‌خواند.

غلام شاید از معدود پدران معیوب سینمای ایران باشد که نمونه‌ی اخیرش را در فیلم برادران لیلا با بازی خوب سعید پورصمیمی دیدیم. اما در پیرپسر فقط شخصیت‌ها نیستند که فیلم را ساخته‌اند. نقطه‌ی قوت اصلی‌اش فیلمنامه‌ی چفت‌وبست‌دار است که شخصیت‌ها هم در دل آن جان گرفته‌اند. همه چیز آنقدر درست و دقیق است که تقریبا در تمام لحظات کار می‌کند؛ از اروتیک‌های پنهانی که در اوج سانسور و نشان ندادن، تصویر یک بوسه‌ی عاشقانه را متبادر می‌کنند، تا خشونت‌های سربسته و بی‌پرده که به‌جا هستند و در امتداد موسیقی متن فیلم حرکت می‌کنند.

با این حال فیلم پیر پسر کامل نیست. از زمان طولانی فیلم که می‌شد خیلی کوتاه‌تر باشد تا اکت و دیالوگ‌گویی مصنوعی و گاه خنده‌آور حامد بهداد که هیچ سنخیتی با هنرنمایی هم‌بازی‌هایش ندارد. شاید اغراق نباشد اگر بگویم که هر جا بهداد دیالوگ می‌گفت، از جهان فیلم بیرون می‌افتادم!

اما منظورم از زمان طولانی صرفا تایم ۳ ساعته‌ی فیلم نیست (که آن هم از حوصله‌ی مخاطب عجول دنیای امروز خارج است)، بلکه اشاره‌ام به بی‌شمار قاب و لحظات کوتاه و بلند است که حذف‌شان لطمه‌ای به روند اصلی قصه و تاثیرگذاری‌اش وارد نمی‌کرد. مثلا جایی در فیلم رضا وارد اتاقی در خانه‌شان می‌شود که احتمالا آرایشگاه مادرش بوده. پوستیژی که به دیوار آویزان است را بر سر می‌گذارد، رژ قرمزی که روی میز است را می‌زند، گرد‌وخاک آینه را با دست پاک می‌کند و در حالی که خودش را تماشا می‌کند و احتمالا در فکر مادرش است، صدای گریه‌اش را روی تصویر می‌شنویم.

همه‌ی این‌ها باعث می‌شود به کاراکتر بیشتر نزدیک شویم و البته نسبتی هم با لحظات خلوت کاراکترهای دیگر در مقابل آینه پیدا می‌کند‌. اما درست بعد از آن مجبوریم قابی از سیگار کشیدن رضا در این فضا (حالا بدون پوستیژ و با لب‌های همچنان قرمز) ببینیم. بله، از نظر بصری چشمگیر است، اما با حذفش هم اتفاقی نمی‌افتاد. همین مثال از فقط چند دقیقه را تعمیم بدهید به کل اثر که قطعا با تدوینی وسواس‌گونه خیلی کوتاه‌تر می‌شد.

در آخر، همانطور که در فیلم بر گوشه‌ای از دیوار نوشته‌اند و قاعدتا ادای دین فیلمساز به پدرش، رضا براهنی‌ست:

شتاب کردم

که آفتاب بیاید

نیامد

ما هم

به روی کاغذ و دیوار و سنگ و خاک نوشتیم که تا نوشته بخوانند

که آفتاب بیاید

نیامد

مدت‌هاست در این سینمای بی‌فروغ و نیمه‌جان، دنبال پرتوی نوری، تلالویی یا حتی کورسوی ناچیزی هستیم! فیلم پیرپسر آفتاب که نه، اما باریکه‌ی نوری‌ست که کمی به آینده‌ی این سینما، امیدوارمان می‌کند‌…

بازیگران فیلم پیر پسر

در ادامه مروری بر بیوگرافی بازیگران فیلم پیرپسر خواهیم داشت.

حسن پورشیرازی در نقش غلام باستانی

• تاریخ تولد: 10 اسفند 1336
• محل تولد: شیراز
• سال‌های فعالیت: 1363 تا کنون

حسن پورشیرازی بازیگر باسابقه و توانا در سینمای ایران است که با نقش‌آفرینی‌های عمیق و باورپذیر در ژانرهای مختلف، به‌ویژه در نقش‌های درام و شخصیت‌های خاکستری، شناخته می‌شود. او از دهه ۶۰ وارد عرصه بازیگری شد و با بازی در آثاری چون «مختارنامه»، «مسافر ری»، «مهمان مامان»، «کیمیا» و اخیرا پیرپسر، جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بازیگران قدرتمند نسل میانی تثبیت کرده است. بازی او اغلب ترکیبی از اقتدار، خشونت فروخورده و آسیب‌پذیری درونی است.

لیلا حاتمی در نقش رعنا: از بازیگران فیلم پیرپسر

• تاریخ تولد: 9 مهر 1351
• محل تولد: تهران
• سال‌های فعالیت: 1361 تا کنون

لیلا حاتمی یکی از برجسته‌ترین بازیگران سینمای معاصر ایران است. او دختر علی حاتمی (کارگردان سرشناس) و زری خوشکام (بازیگر پیش از انقلاب) است و از کودکی در فیلم‌های پدرش مثل «کمال‌الملک» حضور داشته. پس از ادامه تحصیل در رشته‌های مهندسی برق و ادبیات فرانسوی در سوئیس، با بازی در فیلم «لیلا»، تحت کارگردانی داریوش مهرجویی، با دیپلم افتخار جشنواره فجر شناخته شد.

در ادامه، نقش‌آفرینی‌های ماندگار او در فیلم‌هایی همچون «ایستگاه متروک»، «جدایی نادر از سیمین» (برنده خرس نقره‌ای برلین برای بهترین بازیگر زن) و «پله آخر» (جایزه بهترین بازیگر جشنواره کارلووی واری) وی را به سطح جهانی رساندند. حاتمی همچنین در جشنواره‌های معتبر سینمایی بین‌المللی داور بوده و به‌عنوان عضوی از آکادمی اسکار شناخته می‌شود.

حامد بهداد در نقش علی باستانی

• تاریخ تولد: 26 آبان 1352
• محل تولد: مشهد
• سال‌های فعالیت: 1379 تا کنون

حامد بهداد فارغ‌التحصیل لیسانس بازیگری تئاتر از دانشگاه آزاد تهران بوده و فعالیت حرفه‌ای‌اش را از سال ۱۳۷۹ با فیلم «آخر بازی» آغاز کرد که به خاطر آن کاندیدای سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد شد. از دیگر افتخارات او می‌توان به دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر مکمل مرد برای فیلم «جرم» ساخته مسعود کیمیایی و جایزه بهترین بازیگر مرد بین‌المللی از جشنواره شانگهای در سال ۲۰۱۹ برای فیلم «قصر شیرین» اشاره کرد.

حامد بهداد در نقش‌های متنوعی با کارگردانان برجسته‌ای مانند داریوش مهرجویی، بهمن قبادی، حمید نعمت‌الله و تهمینه میلانی همکاری کرده و به‌عنوان یکی از بازیگران تاثیرگذار و جدی سینمای ایران شناخته می‌شود.

محمد ولی زادگان در نقش رضا باستانی

• تاریخ تولد: 17 آذر 1365
• محل تولد: تهران
• سال‌های فعالیت: 1383 تا کنون

محمد ولی‌زادگان بازیگر و کارگردان ایرانی با تحصیلات کارشناسی ارشد کارگردانی تئاتر است که فعالیت هنری‌اش را از طریق تئاتر از سال ۱۳۸۳ آغاز کرد. او در سال ۱۳۹۶ با ایفای نقش «سعید» در سریال تلویزیونی «سایه‌بان» ساخته جمشید و نوید محمودی به شهرت رسید و بعد از آن نقش‌هایی در سریال‌هایی مثل «سیاوش» و «قهوه ترک» و فیلم‌هایی از جمله «شیطان وجود ندارد» و «غلامرضا تختی» ایفا کرد. همچنین او در سال ۲۰۲۲، برای ساخت فیلم کوتاه «من خود، من هم می‌رقصم» موفق به دریافت خرس بلورین جشنواره فیلم برلین شد.

محمدرضا داوودنژاد در نقش غمخوار: از بازیگران فیلم پیر پسر

• تاریخ تولد: 2 مرداد 1336
• محل تولد: تهران
• سال‌های فعالیت: 1354 تا کنون

محمدرضا داوودنژاد بازیگر باسابقه سینما، تئاتر و تلویزیون است که فعالیت هنری خود را با تئاتر آغاز کرد و سپس در سال ۱۳۵۴ به‌عنوان دستیار کارگردان در فیلم «شاهرگ» (به کارگردانی برادرش، علیرضا داوودنژاد) حضور یافت. او نخستین حضور سینمایی‌اش را در سال ۱۳۶۱ با فیلم «عفریت» تجربه کرد و سپس در دهه‌های بعد در آثار شناخته‌شده‌ای مانند سریال‌های «شمعدونی»، «قلب یخی»، «پلیس جوان» و فیلم‌هایی همچون «خلع سلاح»، «مصائب شیرین» بازی کرده است.

برخی از دیگر هنرپیشگان فیلم پیرپسر عبارتند از:

• بابک حمیدیان در نقش منتقد
• فهیمه رحیم‌نیا در نقش مادر رعنا
• رضا رویگری در نقش پدر رعنا
• میثم غنی‌زاده
• مهسا باقری
• علی رحیمی
• مهری کاظمی
• هژیر سام
• وحید رحمتی
• وحید قاضی‌زاهدی
• علی رحیمی
• شقایق فریادشیران
• آرش آقابیک
• آذر محمدی
• و…

کلام آخر

پیرپسر فیلمی‌ست که با ترکیبی از درام روانشناختی قوی، بازی‌های قدرتمند و کارگردانی دقیق و پرجزئیات، در میان شاخص‌ترین آثار سینمای ایران در سال‌های اخیر قرار گرفته است. اگر تحمل ۲۰۰ دقیقه درام سنگین را دارید، تماشای آن تجربه‌ای منحصربه‌فرد خواهد بود. و البته فیلم پیر پسر خشونت بی‌پرده‌ای دارد و برای افراد زیر 18 سال پیشنهاد نمی‌شود. پس برای تماشای آن آمادگی ذهنی داشته باشید.