خواننده های کلاسیک ایرانی: 12 تا از بهترین خوانندگان کلاسیک ایران

ثمین باغچه‌بان، آهنگسازی که زندگی‌اش سرشار از فراز و نشیب بود، از کودکی به موسیقی علاقه داشت، اما مسیرش همواره با چالش‌های خاصی همراه شد. فرزند جبار باغچه‌بان، بنیان‌گذار آموزش ناشنوایان در ایران، او ابتدا به پیانو علاقه‌مند بود، اما به دلیل نبود پیانو در خانه و محدودیت‌های مالی، ناچار شد ساز ویولن مادرش را امتحان کند. بااین‌حال، ویولن قدیمی خانواده صدایی مطلوب نداشت و در هنرستان موسیقی نیز پذیرفته نشد. درنهایت، از میان گزینه‌های موجود، او ابوا را انتخاب کرد، زیرا می‌توانست این ساز را از هنرستان قرض بگیرد.

ثمین که تحصیلاتش را در ترکیه ادامه داد، با خلق آثار سمفونیک کم‌نظیر، نقشی ماندگار در موسیقی ایران ایفا کرد. یکی از آثار برجسته او، «سوییت سمفونیک بومی‌وار»، در دهه 30 با رهبری فرشاد سنجری و الهام از ترانه‌های محلی ایرانی اجرا شد. همچنین، اپرای «زال و رودابه»، در مراسم افتتاحیه تالار رودکی (تالار وحدت) به اجرا درآمد. اثر دیگر او، «رنگین‌کمون»، توسط ارکستر سمفونیک رادیو وین و به رهبری توماس کریستین داوید ضبط و منتشر شد.

بااین‌حال، مهاجرت ثمین به ترکیه موجب شد بسیاری از ساخته‌هایش هرگز به اجرا درنیایند. آثار ارزشمند او سال‌ها در کتابخانه شخصی‌اش باقی ماندند، تا جایی که پسرش، کاوه باغچه‌بان، در سال‌های پایانی زندگی پدر به همکاری با او پرداخت و پس از درگذشتش تلاش کرد آثار ناتمام را زنده کند. بسیاری از این آثار هنوز منتشر نشده‌اند، چراکه پیچیدگی‌های فنی آن‌ها و عدم اطمینان از نهایی شدنشان توسط ثمین، مانع از ضبط و اجرای آن‌ها شده است. بااین‌حال، امید می‌رود که در آینده بخشی از این میراث ارزشمند در دسترس علاقه‌مندان موسیقی قرار گیرد.

11. هوشنگ کامکار: یکی از برجسته ترین استادان موسیقی کلاسیک ایرانی در عصر حاضر

• تاریخ تولد: 1325
• سال‌های فعالیت: همچنان در حال فعالیت

هوشنگ کامکار از جمله آهنگسازانی است که به شکلی کم‌نظیر موسیقی کلاسیک و ایرانی را در هم آمیخته است. او تحصیلات خود را در رشته آهنگسازی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران آغاز کرد، سپس در کنسرواتوار سانتا چیچیلیای رم به یادگیری کنترپوان و فوگ پرداخت و در نهایت، مدرک کارشناسی خود را از دانشکده سانفرانسیسکو در آمریکا دریافت کرد. او بیش از یک دهه در دانشگاه هنر تدریس کرد و از سال 1372 تا 1378 مدیریت گروه موسیقی این دانشگاه را بر عهده داشت.

کامکار با خلق آثاری چون «پوئم سمفونی خرمشهر و حلبچه»، «منظومه سمفونیک مولانا»، «بهاران آبیدر»، «خورشید مستان»، «بر تارک سپیده»، «باله شهرزاد»، «پوئم سمفونیک کردی» و «هیچ در هیچ»، مرزهای آهنگسازی ایرانی را گسترش داد. بسیاری از این آثار در سطح بین‌المللی اجرا شده‌اند؛ از جمله «آواز صلح» که در چندین ارکستر مشهور جهان، از جمله سه بار در کانادا، اجرا شد و «سمفونی مولانا» که توسط ارکستر سمفونیک جوانان دوسلدورف آلمان روی صحنه رفت.

اثر ماندگار «بهاران آبیدر» که در سال 1365 با آواز شهرام ناظری و بیژن کامکار منتشر شد، یکی از نقاط عطف کارنامه اوست. افزون بر این، آثار او مانند کنسرتینو برای کمانچه و کنسرتینو برای سنتور توسط ارکسترهای معتبر جهان اجرا شده‌اند.

از ویژگی‌های کم‌نظیر کارنامه هنری هوشنگ کامکار، اجرای آثارش در سالن‌های معتبر بین‌المللی است؛ از جمله «آلبرت هال لندن»، که کمتر آهنگسازی از ایران چنین فرصتی را داشته است. علاوه بر آن، گروه ژاو به سرپرستی سیاوش کامکار نیز برخی از ساخته‌های او را به اجرا درآورده است. هوشنگ کامکار نه‌تنها در فضای موسیقی ایرانی و کلاسیک، بلکه در عرصه جهانی نیز به جایگاهی برجسته دست یافته است.

12. نادر مشایخی: رهبر ارکست و از استادان موسیقی کلاسیک ایرانی حاظر در صحنه های بین الملل

• تاریخ تولد: 5 آذر 1337
• سال‌های فعالیت: همچنان در حال فعالیت

نادر مشایخی، آهنگساز و رهبر ارکستر برجسته ایرانی، تحصیلات خود را در دانشگاه موسیقی وین به پایان رساند و در سال 2001، با تأسیس آنسامبل وین 2001، مسیر جدیدی در فعالیت‌های هنری خود گشود. او با گروه‌هایی همچون کاپلا کوندورتا همکاری داشت و با هنرمندانی نظیر هانا شیگولا همراه شد، ضمن آنکه برخی از ساخته‌هایش را در قالب این ارکسترها به اجرا درآورد.

جایگاه هنری مشایخی در سال 1385، زمانی که فستیوال موسیقی وین به تجلیل از او پرداخت، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. در این مراسم، اجرای قطعه 4 و 7 از جان کیج در تهران و اثر مشایخی با عنوان «استخوان ایشانگو» به نمایش درآمد. فرانک شِفِر، مستندساز برجسته، درباره او اظهار داشت:

در بیست سال گذشته، بهترین اجرای آثار کیج را در تهران شنیدم. آشنایی با نادر مشایخی باعث شد که فیلم‌هایم تحولی تازه پیدا کنند و اکنون ترجیح می‌دهم موسیقی او را بشنوم.

نادر مشایخی در عرصه موسیقی معاصر، نه‌تنها به‌عنوان یک رهبر ارکستر، بلکه به‌عنوان چهره‌ای نوآور شناخته می‌شود که نگاه متفاوتش به موسیقی و اجرا، تحسین بسیاری از چهره‌های بین‌المللی را برانگیخته است.

خواننده های کلاسیک ایرانی با تأثیرگذاری بر نسل‌های آینده، به حفظ و انتقال این میراث فرهنگی کمک کرده و به گسترش موسیقی ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی پرداخته‌اند. این هنرمندان به عنوان سفیران فرهنگی، با آهنگ‌ها و تصنیف‌های خود، زیبایی و عمق احساسات انسانی را به گوش جهانیان می‌رسانند.