سیاره های کشف شده جدید: 10 سیاره فراخورشیدی برای ادامه حیات

سیاره های کشف شده جدید هر سال نگاه ستاره‌شناسان را بیش از پیش به عمق کیهان جذب می‌کنند و پنجره‌ای تازه به دنیای ناشناخته سیاره های فراخورشیدی می‌گشایند. در این مقاله از نجوافکت قصد داریم 10 سیاره جدید کشف شده را معرفی کنیم و ببینیم کدام‌ یک می‌توانند کاندیدای منطقه قابل سکونت و میزبان احتمالی حیات در آینده باشند.

سیاره فراخورشیدی چیست؟

سیاره فراخورشیدی یا Exoplanet به سیاره‌ای گفته می‌شود که خارج از منظومه شمسی و به دور ستاره‌ای غیر از خورشید می‌چرخد. این سیارات می‌توانند اندازه، جرم و ترکیب‌های متفاوتی داشته باشند؛ بعضی کوچک و سنگی و شبیه زمین هستند و بعضی غول‌های گازی بزرگ‌تر از مشتری‌اند. روش‌های کشف سیاره‌های جدید عبارت اند از:

• روش گذر (Transit Method) که تغییر روشنایی ستاره را هنگام عبور سیاره بررسی می‌کند
• روش سرعت شعاعی (Radial Velocity) که حرکت ستاره را به دلیل جاذبه سیاره اندازه‌گیری می‌کند
• مشاهده مستقیم یا اخترسنجی (Astrometry)

معرفی 10 تا از سیاره های کشف شده جدید

در ادامه، شما را به سفری جذاب در دل کیهان دعوت می‌کنیم تا با 10 مورد از سیاره های کشف شده جدید آشنا شوید و ببینید کدام یک می‌توانند آینده تحقیقات نجوم و جست‌وجوی حیات را تغییر دهند.

1. سیاره Gliese 12 b

• نوع سیاره: ابرزمین (Super-Earth)
• فاصله تا زمین: 39.68 سال نوری
• امکان حیات: بالقوه بالا
• منظومه: منظومه Gliese 12 (ستاره کوتوله قرمز M-type)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی ماهی یا حوت (Pisces)

طبق سایت Science NASA سیاره Gliese 12 b یکی از مهم‌ترین سیاره های کشف شده جدید است که به دلیل اندازه تقریبا مشابه با زمین (با شعاع 0.98 برابر زمین) و قرارگرفتن در فاصله‌ای مناسب از ستاره میزبان، توجه گسترده‌ای در نجوم و مطالعات سیاره های فراخورشیدی به خود جلب کرده است. این سیاره با روش گذر و توسط تلسکوپ TESS شناسایی شده است. نزدیکی آن به منظومه شمسی و قرار گرفتن در محدوده مناسب ستاره میزبان، این سیاره را به یکی از بهترین کاندیداها برای بررسی امکان حیات در آینده تبدیل کرده است. این بررسی‌ها می‌تواند مشخص کند که Gliese 12 b بیشتر شبیه زمین است یا اینکه ویژگی‌هایی مانند سیاره زهره دارد.

2. سیاره GJ 251 c

• نوع سیاره: ابرزمین (Super-Earth)
• فاصله تا زمین: 18 سال نوری
• امکان حیات: بالقوه بالا
• منظومه: منظومه GJ 251 نزدیکترین منظومه به منظومه شمسی (ستاره M-dwarf)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی دوپیکر (Gemini)

از جدیدترین سیارات فراخورشیدی GJ 251 c یک ابرزمین سنگی با جرمی حدود 3.88 برابر زمین است که در میانه منطقه قابل سکونت ستاره کوتوله سرخ میزبان خود قرار دارد. این موقعیت ایده‌آل، امکان وجود آب مایع را در صورت داشتن اتمسفر مناسب افزایش می‌دهد. این سیاره با روش سرعت شعاعی و توسط ابزار جستجوگر سیارات منطقه قابل سکونت (Habitable Zone Planet Finder) کشف شده است.

ستاره میزبان که حدود یک میلیارد سال عمر دارد، ثبات بیشتری نسبت به کوتوله‌های سرخ جوان‌تر نشان می‌دهد و این موضوع احتمال حفظ اتمسفر روی سیاره را تقویت می‌کند. نزدیکی بسیار کم آن به منظومه شمسی و قرارگیری در منطقه حیاتی باعث شده GJ 251 c یکی از امیدوارکننده‌ترین اهداف برای جستجوی نشانه‌های حیات باشد.

پیدایش جهان چگونه رخ داد؟ + بررسی نظریه‌های شکل گیری جهان امروزی

3. سیاره Gaia-4 b

• نوع سیاره: غول گازی (Gas Giant)
• فاصله تا زمین: 240 سال نوری
• امکان حیات: پایین
• منظومه:منظومه Gaia-4 (ستاره K-type یا M-dwarf)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی اژدها (Draco)

سیاره جدید کشف شده Gaia-4 b یک غول گازی عظیم با جرمی حدود 11.8 برابر مشتری است که در لبه منطقه قابل سکونت ستاره میزبان خود و صورت فلکی اژدها (Draco) قرار دارد؛ اما به دلیل ماهیت گازی و نبود سطح جامد، محیط آن برای شکل‌گیری حیات سطحی مناسب نیست. این سیاره با روش اخترسنجی و توسط ماموریت Gaia شناسایی شده و از نخستین نمونه‌های کشف‌شده با این تکنیک به شمار می‌رود؛ کشفی که اهمیت فناوری‌های نوین در شناسایی سیارات فراخورشیدی را برجسته می‌کند. جرم بسیار بالای Gaia-4 b احتمالا بر پایداری سایر سیارات کوچک‌تر در این منظومه تاثیر می‌گذارد، هرچند همین ویژگی می‌تواند آن را به هدفی مهم برای مطالعه پویایی منظومه‌های سیاره‌ای تبدیل کند.

4. سیاره LP 890-9 c

• نوع سیاره: ابرزمین (Super-Earth)
• فاصله تا زمین: 105 سال نوری
• امکان حیات: متوسط
• منظومه: منظومه LP 890-9 (ستاره کوتوله قرمز M-type)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی جوی (Eridanus)

LP 890-9 c یک ابرزمین بسیار سنگین با جرمی حدود 25 برابر زمین است که نزدیک لبه داخلی منطقه قابل سکونت ستاره کوتوله‌سرخ میزبان خود قرار دارد. این موقعیت باعث می‌شود که سیاره بتواند شبیه زمینِ قابل سکونت یا شبیه زهره داغ باشد. مدل‌های شبیه‌سازی نشان می‌دهند که امکان وجود آب مایع روی سطح یا اقیانوس کامل وجود دارد، اما قفل جزروی و گرمایش داخلی ممکن است اتمسفر را دستخوش تغییرات شدید کند. این سیاره با همکاری تلسکوپ TESS و پروژه SPECULOOS شناسایی شده و اکنون یکی از اهداف مهم تلسکوپ جیمز وب برای بررسی ترکیبات جوی و فهم بهتر ماهیت واقعی سیارات فراخورشیدی به شمار می‌رود.

5. سیاره Gliese 341 b

• نوع سیاره: زمین کوچک (Sub-Earth)
• فاصله تا زمین: 34 سال نوری
• امکان حیات: پایین
• منظومه: منظومه Gliese 341 (ستاره کوتوله قرمز M1V)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی شاه‌تخته (Carina)

Gliese 341 b سیاره‌ای کوچک با جرمی حدود 0.72 برابر زمین است که توسط تلسکوپ TESS با نام TOI-741 b شناسایی شد. این سیاره یکی از کوچک‌ترین و نزدیک‌ترین سیارات تاییدشده در همسایگی کیهانی ما محسوب می‌شود و احتمالا ساختاری سنگی دارد. با وجود اندازه مناسب، Gliese 341 b به ستاره خود بسیار نزدیک است و دمای سطحی آن به حدی بالاست که آن را به یکی از نامناسب‌ترین محیط‌ها برای حیات تبدیل می‌کند. همین شرایط بسیار داغ و مدار نزدیک، این سیاره را به هدفی ارزشمند برای مطالعه تکامل سیارات کوچک، تبخیر اتمسفری و رفتار سیارات سنگی در محیط‌های شدیدا پرتوزا تبدیل کرده است.

بزرگترین ستاره جهان: معرفی 10 تا از بزرگترین ستاره های دنیا

6. سیاره K2-18 b

• نوع سیاره: نپتون کوچک (Sub-Neptune)
• فاصله تا زمین: 124 سال نوری
• امکان حیات: متوسط
• منظومه: منظومه K2-18 (ستاره کوتوله قرمز M-type)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی شیر (Leo)

سیاره K2-18 b یک سیاره ابرزمین بزرگ و زیرنپتون با جرمی حدود 8.92 برابر زمین است که توسط ماموریت Kepler K2 کشف شده است. این سیاره نمونه‌ای از سیارات هایسین (Hycean) است؛ سیاراتی با اقیانوس هیدروژنی و جو غلیظ که امکان شکل‌گیری زندگی میکروبی را افزایش می‌دهند. داده‌های JWST نشانه‌هایی از ترکیبات زیستی در جو این سیاره یافته‌اند و احتمال وجود آب مایع در سطح آن وجود دارد. K2-18 b به دلیل این ویژگی‌ها، یکی از مهم‌ترین اهداف برای مطالعه سیاره های شبیه زمین با آب مایع و بررسی امکان حیات در کیهان محسوب می‌شود.

7. سیاره TOI-700 d

• نوع سیاره: ابرزمین (Super-Earth)
• فاصله تا زمین: 101.4 سال نوری
• امکان حیات: بالا
• منظومه: منظومه TOI-700 (ستاره M-type)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی ماهی زرین (Dorado)

TOI-700 d یک ابرزمین سنگی با جرمی حدود 1.25 برابر زمین است که در منطقه قابل سکونت ستاره کوتوله M-type خود قرار دارد. این سیاره با دریافت حدود 86٪ انرژی خورشیدی زمین، شرایط مساعدی برای وجود آب مایع دارد و به همین دلیل یکی از امیدوارکننده‌ترین سیارات قابل سکونت کشف شده محسوب می‌شود. TOI-700 d اولین سیاره فراخورشیدی شبیه زمین است که توسط تلسکوپ TESS کشف شده و نقش کلیدی ماموریت K2 و تلسکوپ تس در شناسایی آن بسیار حیاتی بود. ستاره میزبان کم‌فعالیت این سیاره نیز شانس حفظ اتمسفر مناسب را افزایش می‌دهد و آن را به هدفی ایده‌آل برای بررسی نشانه‌های حیات تبدیل کرده است.

8. سیاره TRAPPIST-1e

• نوع سیاره: زمین‌مانند (Terrestrial)
• فاصله تا زمین: 40.7 سال نوری
• امکان حیات: بالا
• منظومه: منظومه TRAPPIST-1 (ستاره کوتوله قرمز M-type)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی دلو (Aquarius)

TRAPPIST-1e یکی از سیارات زمین‌مانند و سنگی این منظومه است که جرمی حدود 0.692 برابر زمین دارد و بخشی از هفت سیاره سنگی ستاره کوتوله قرمز TRAPPIST-1 به شمار می‌رود. این سیاره در منطقه قابل سکونت قرار دارد و اندازه و چگالی آن شبیه زمین است؛ بنابراین احتمال وجود اقیانوس و آب مایع روی آن بالاست، اگرچه قفل جزروی ممکن است شرایط را کمی چالش‌برانگیز کند. TRAPPIST-1e با تلسکوپ Spitzer کشف شده و JWST نیز در حال بررسی اتمسفر آن است. مدار مسطح و رزونانسی این سیاره باعث شده سیارات فراخورشیدی در منظومه‌های دیگر شکل منحصربه‌فردی پیدا کنند و مطالعه آن برای ستاره‌شناسان بسیار ارزشمند باشد.

آیا نظریه بیگ بنگ صحت دارد؟ چه کسی تئوری مه بانگ را مطرح کرد؟

9. سیاره LHS 1140 b

• نوع سیاره: ابرزمین (Super-Earth)
• فاصله تا زمین: 49 سال نوری
• امکان حیات: بالا
• منظومه: منظومه LHS 1140 (ستاره M-dwarf)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی نهنگ (Cetus)

LHS 1140 b یک ابرزمین سنگی با جرمی حدود 6.38 برابر زمین است که کاملا در منطقه قابل سکونت ستاره کوتوله قرمز میزبان خود قرار دارد. این سیاره احتمالا دنیای اقیانوسی یا یخ‌زده‌ای با 9 تا 19٪ سطح آب است و تنها 43٪ از انرژی خورشیدی زمین را دریافت می‌کند. با استفاده از تلسکوپ‌های MEarth و JWST، دانشمندان ترکیبات جوی از جمله نشانه‌های نیتروژن را شناسایی کرده‌اند. LHS 1140 b یکی از بهترین اهداف کشف سیارات فراخورشیدی 2025 محسوب می‌شود.

عقاید عجیب زمین تخت گرایان | زندگی روی زمین تخت چگونه خواهد بود؟

10. سیاره Proxima Centauri b

• نوع سیاره: ابرزمین (Super-Earth)
• فاصله تا زمین: 4.2 سال نوری
• امکان حیات: متوسط
• منظومه: منظومه Proxima Centauri (ستاره کوتوله قرمز M-type، نزدیک‌ترین ستاره به خورشید)
• موقعیت مکانی: صورت فلکی قنطورس (Centaurus)

سیاره Proxima Centauri b یک ابرزمین سنگی با جرمی حدود 1.07 برابر زمین است که در منطقه قابل سکونت ستاره کوتوله سرخ میزبان خود قرار دارد. این سیاره نزدیک‌ترین سیاره فراخورشیدی به زمین است و با روش سرعت شعاعی کشف شده است. اگرچه وجود آب مایع روی آن ممکن است، اما تشعشعات شدید ستاره و قفل جزروی می‌تواند شرایط اتمسفر را دشوار کند. ناسا این سیاره را به عنوان یکی از اهداف اولویت‌دار برای جستجوی حیات در نزدیکی ما در نظر گرفته است.

کلام آخر

در سال‌های اخیر، پیشرفت چشمگیر ابزارهای رصدی مانند تلسکوپ جیمز وب، تلسکوپ تس (TESS) و ماموریت کپلر باعث شده تعداد بیشتری از سیاره های کشف شده جدید شناسایی شوند؛ سیاراتی که هر کدام پنجره‌ای تازه به دنیای ناشناخته سیاره های فراخورشیدی می‌گشایند. از ابرزمین‌هایی مانند K2-18 b و LHS 1140 b تا جهان‌های نزدیک‌تری مثل Proxima b، هر سیاره جدید کشف شده نه‌ تنها شناخت ما از کیهان را گسترده‌تر می‌کند، بلکه امید به یافتن یک منطقه قابل سکونت و حتی نشانه‌هایی از حیات را نیز افزایش می‌دهد.

دانش امروز ما تنها گام اول است. با فناوری‌های تازه‌تر و پروژه‌های آینده ناسا، احتمال پیدا کردن سیاره‌ای که شبیه زمین است بیشتر از همیشه شده است. اگر مطالعه درباره این سیاره های کشف شده جدید برای شما نیز جالب و هیجان‌انگیز بوده است، خوشحال می‌شویم در بخش نظرات برایمان بنویسید که کدام یک از این ده سیاره را امیدوارکننده‌ترین یا جذاب‌ترین می‌دانید؟ منتظر دیدگاه ارزشمند شما هستیم.

سوالات متداول

علمی و جهانفیزیک و فضا