باهوش ترین حیوانات جهان: 15 جانوری که از انسان باهوش ترند!

در این مقاله از نجوافکت، با 15 تا از باهوش ترین حیوانات جهان آشنا می‌شوید که در حوزه‌های خاص شناختی، از انسان باهوش‌تر عمل می‌کنند. پس همراه ما باشید.

باهوش ترین حیوانات جهان

در ادامه باهوش ترین حیوانات جهان را بر اساس پژوهش‌های علمی و معتبر معرفی می‌کنیم.

1. شامپانزه: قهرمان حافظه تصویری

شامپانزه‌ها 98 درصد DNA خود را با انسان به اشتراک می‌گذارند. اما در یک زمینه شناختی، آنها شما را زمین می‌زنند: حافظه تصویری فوری. در آزمایشگاه پژوهشگاه میمون‌های کیوتو در ژاپن، چند شامپانزه در آزمونی شرکت کردند که در آن اعداد 1 تا 9 به صورت تصادفی روی صفحه نمایش ظاهر می‌شدند و پس از 210 میلی ثانیه، زمانی که چشم انسان حتی فرصت حرکت ندارد، محو می‌شدند. شامپانزه‌های جوان موقعیت اعداد را با دقتی فراتر از دانشجویان انسان به خاطر سپردند.

این حافظه عکاسی‌مانند (Eidetic memory) در انسان فقط در کودکی نادر است و با سن از بین می‌رود. اما شامپانزه‌ها آن را حفظ کرده‌اند. تتسورو ماتسوزاوا، سرپرست این پژوهش، توضیح می‌دهد که انسان‌ها در فرگشت، این مهارت را از دست دادند تا زبان نمادین را به دست آورند.

نتیجه عملی: شامپانزه در به خاطرسپاری الگوهای بصری پیچیده در کسری از ثانیه، از شما باهوش‌تر است.

2. دلفین: بایگانی دار 20 ساله روابط اجتماعی

آیا صدای دوست دوران کودکی خود را پس از بیست سال می‌شناسید؟ دلفین‌ها این کار را به راحتی انجام می‌دهند. دلفین‌های بطری‌بینی (Bottlenose Dolphins) از سوت امضایی (Signature whistle) استفاده می‌کنند؛ نوعی شناسنامه صوتی منحصربه‌فرد که مانند نام انسان عمل می‌کند. پژوهشگران دریافتند که دلفین‌ها پس از بیست سال جدایی، صدای هم‌نوعان خود را تشخیص می‌دهند.

این حافظه اجتماعی بلندمدت، نشان‌دهنده سیستم پیچیده‌ای است که روابط در گروه‌های دلفینی را حفظ می‌کند. دلفین‌ها خود را در آینه می‌شناسند، به فرمان‌های انتزاعی پاسخ می‌دهند و در نیروی دریایی آمریکا برای یافتن مین‌های دریایی آموزش دیده‌اند.

نتیجه عملی: دلفین در حفظ شبکه اجتماعی و شناسایی هویت‌های صوتی پس از دهه‌ها، از شما باهوش‌تر است.

بیشتر بخوانید: زیباترین حیوانات جهان

3. فیل: غولی با 257 میلیارد نورون

مغز فیل، سه برابر مغز انسان وزن دارد: 4.7 کیلوگرم. اما عدد شگفت‌انگیزتر این است: 257 میلیارد نورون، سه برابر نورون‌های مغز انسان. بر اساس پژوهش‌های علمی، فیل‌ها در آزمون آینه خودآگاهی (Mirror Test) موفق شدند. آنها وقتی آینه‌ای بزرگ و در دسترس در اختیار داشتند، نشانه روی سر خود را لمس کردند؛ یعنی خود را شناختند.

فیل کاندولا در باغ وحش ملی واشنگتن، یک بلوک را به عنوان پله به کار گرفت تا به میوه‌ای دست یابد که از دسترسش خارج بود. علاوه بر این، آنها برای مردگان خود عزاداری می‌کنند، به بیماران گله همدلی نشان می‌دهند و مسیرهای آب را پس از دهه‌ها به خاطر می‌سپارند.

نتیجه عملی: فیل در ترکیب حافظه مکانی، همدلی عمیق و خودآگاهی، از شما باهوش‌تر عمل می‌کند.

4. هشت پا: هنرمند فرار با سه قلب و هشت مغز

هشت پا در میان باهوش ترین حیوانات جهان، تنها بی‌مهره‌ای است که شما را در حل یک مسئله مکانیکی شکست می‌دهد. دو سوم نورون‌های این جانور در هشت بازویش پخش شده است و هر بازو مانند یک مغز کوچک عمل می‌کند.

هشت پاها درب شیشه‌ای را باز می‌کنند، از هزارتوها عبور می‌کنند و از آکواریوم‌ها فرار می‌کنند. در خبری از سال 2008 یک هشت پا در موزه آلمان، به لامپ بالای تانک آب پاشید تا آن را بسوزاند. آنها پوسته نارگیل را به عنوان پناهگاه حمل می‌کنند؛ استفاده ابزاری که نیازمند برنامه‌ریزی است.

نتیجه عملی: هشت پا در حل مسائل مکانیکی نوآورانه و تصمیم‌گیری توزیع‌شده، از شما باهوش‌تر است.

5. کلاغ: فیزیکدان بال دار

کلاغ‌ها مغزی به اندازه 10 گرم دارند، اما 1.5 میلیارد نورون در آن جای گرفته است؛ تراکمی برابر با مغز میمون‌ها. یک کلاغ به نام بتی در دانشگاه آکسفورد، سیمی را به قلاب خم کرد تا غذا را از لوله‌ای بیرون بکشد؛ کاری که هیچکس به او نیاموخته بود.

کلاغ‌ها قانون جابجایی آب (آرشمیدس) را درک می‌کنند؛ سنگ‌ها را به لوله‌های حاوی مایع اضافه می‌کنند تا سطح آب بالا رود و طعمه را به دست آورند. همچنین آنها برای آینده برنامه‌ریزی می‌کنند. در آزمایشی، 73 درصد مواقع کلاغ‌ها به جای میان‌وعده فوری، نشانه‌ای را انتخاب کردند که می‌دانستند بعدا غذای بهتری به آنها می‌دهد.

نتیجه عملی: کلاغ در ساخت ابزار، درک علت و معلول فیزیکی و برنامه‌ریزی آینده‌نگر، از شما باهوش‌تر است.

6. طوطی خاکستری آفریقایی: دانشجویی که دانشجویان هاروارد را شکست داد

یک طوطی خاکستری آفریقایی به نام الکس در طول 30 سال پژوهش دکتر ایرن پپربرگ، پنجاه شیء، هفت رنگ و پنج شکل را شناسایی کرد. او اعداد تا شش را می‌شمرد و مفاهیمی مانند یکسان و متفاوت را درک می‌کرد. اما شگفت‌انگیزترین نتیجه مربوط به گریفین، طوطی دیگری در هاروارد بود. در آزمون حافظه‌ کاری بصری پیچیده، گریفین دانشجویان هاروارد را شکست داد.

نتیجه عملی: این طوطی در حافظه کاری بصری و استدلال منطقی انتزاعی، از شما باهوش‌تر است.

بیشتر بخوانید: عجیب ترین حیوانات جهان

7. خوک: خودآگاهی سریع تر از کودک انسان

خوک‌ها حافظه‌ بلندمدت قوی‌ای دارند، ویدیوگیم با جوی استیک بازی می‌کنند و حتی سگ‌ها را در یادگیری برخی کارها پشت سر می‌گذارند. اما نقطه اوج در مورد خوک‌ها به عنوان یکی از باهوش ترین حیوانات جهان اینجاست: در آزمایشی در انگلستان، بچه خوک‌های شش هفته‌ای در مسیر تودرتویی با دیوارهای آینه‌ای، تصویر خود را در آینه شناختند. این فرآیند برای کودک انسان چند ماه طول می‌کشد، اما خوک‌ها در چند ساعت به خودآگاهی رسیدند.

نتیجه عملی: خوک در سرعت دستیابی به خودآگاهی و یادگیری ابزارهای نوین، از شما باهوش‌تر است.

8. ماهی مرکب: استاد خودکنترلی با 130 ثانیه صبر

ماهی مرکب (Cuttlefish) موجودی دوست‌داشتنی با سه قلب و دید 360 درجه است. اما نکته شگفت‌انگیز در مغز اوست. در دانشگاه کمبریج، پژوهشگران آزمون مارشمالو را برای ماهی مرکب طراحی کردند: یک میگوی پخته فوری در یک محفظه، یا یک میگوی زنده خوشمزه‌تر پس از تاخیر. همه شش ماهی مرکب صبر کردند. برخی تا 130 ثانیه، بیش از دو دقیقه، منتظر ماندند؛ عملکردی قابل مقایسه با شامپانزه و کلاغ. ماهی‌های مرکبی که بیشتر صبر کردند، در آزمون یادگیری معکوس نیز سریع‌تر عمل کردند. این نخستین بار بود که پیوند بین خودکنترلی و هوش در یک غیرپستاندار ثابت شد.

نتیجه عملی: ماهی مرکب در خودکنترلی و به تاخیر انداختن رضایت فوری برای پاداش بزرگ‌تر، از شما باهوش‌تر است.

بیشتر بخوانید: حقایق ترسناک قطب جنوب

9. نهنگ: زبانی کارآمدتر از انسان

ماسون یانگ‌بلاد (Mason Youngblood)، پژوهشگر دانشگاه استونی‌بروک، در پژوهشی صدای 16 گونه نهنگ را با 51 زبان انسانی مقایسه کرد. نتیجه این بود که نهنگ‌ها مانند انسان‌ها، ارتباطات خود را فشرده‌سازی می‌کنند. صداهای پرتکرار، کوتاه‌تر هستند (قانون زیپف) و توالی‌های طولانی‌تر از عناصر کوتاه‌تر ساخته شده‌اند (قانون منزر). این یعنی نهنگ‌ها به صورت مستقل، قوانین زبانی مشابه انسان را کشف کرده‌اند؛ بدون آنکه در مدرسه ثبت نام کرده باشند.

نتیجه عملی: نهنگ در بهینه‌سازی ساختار زبان برای انتقال کارآمد اطلاعات، از شما باهوش‌تر است.

10. اورانگوتان: مهندس فرار و تحلیلگر هزینه-فایده

اورانگوتان‌ها 96 درصد DNA انسان را دارند. فو مانچو، اورانگوتانی در باغ وحش اوماها، به طور مکرر از قفس خود فرار می‌کرد. نگهبانان دوربین نصب کردند و دریافتند که او قفل را می‌شکافت و کلید را پنهان می‌کرد. همچنین اورانگوتان‌ها در مطالعه‌ای، هزینه و فایده مبادله کالاها را محاسبه کردند؛ مهارتی که پیش‌تر منحصر به انسان تصور می‌شد.

نتیجه عملی: اورانگوتان در حل مسائل مکانیکی پیچیده و تحلیل اقتصادی رفتاری، از شما باهوش‌تر است.

11. بونوبو: دیپلمات همکار

بونوبوها، از خویشاوندان نزدیک ما در میان باهوش ترین حیوانات جهان، در وظایف حل مسئله گروهی، شامپانزه‌ها را شکست می‌دهند. آنها دریچه‌ای را برای هم‌نوع خود باز می‌کنند تا غذا را تقسیم کنند؛ حتی وقتی می‌توانند همه را برای خود نگه دارند. همچنین آنها از زبان نمادین (لکسی‌گرام) استفاده می‌کنند و حتی به غریبه‌ها، همدلی نشان می‌دهند.

نتیجه عملی: بونوبو در همکاری داوطلبانه و حل مسائل اجتماعی، از شما باهوش‌تر است.

12. سگ: خواننده احساسات و دانشمند 1000 کلمه ای

سگ‌ها 165 کلمه را می‌آموزند. اما چیسر، یک بوردر کولی، بیش از 1000 کلمه را حفظ کرد. همچنین سگ‌ها احساسات چهره انسان را تشخیص می‌دهند. آنها به چهره‌های شاد نزدیک‌تر می‌شوند و از چهره‌های عصبانی دوری می‌کنند.

نتیجه عملی: سگ در خواندن زبان بدن انسان و یادگیری واژگان، از شما باهوش‌تر است.

بیشتر بخوانید: قوی ترین سگ های دنیا

13. شیر دریایی: متخصص هم ارزی

یک شیر دریایی به نام ریو، تست‌های IQ را پشت سر گذاشت و مفهوم هم‌ارزی (Equivalence) را درک می‌کند؛ یعنی می‌فهمد که A=B و B=C و در نتیجه A=C است. همچنین نقشه مغز شیر دریایی نشان داد که هر یک از سبیل‌هایش بخش مخصوصی در ساقه مغز دارد؛ مانند انگشتان انسان.

نتیجه عملی: شیر دریایی در استدلال انتزاعی و درک روابط نمادین، از شما باهوش‌تر است.

14. راکون: سارق حافظه 3 ساله

راکون‌ها می‌توانند قفل‌های پیچیده را در کمتر از ده تلاش باز کنند؛ حتی وقتی قفل‌ها سروته شده‌اند. آنها راه حل‌ها را تا سه سال به خاطر می‌سپارند. اچ بی دیوید در سال 1908 این را ثابت کرد و پژوهش‌های دهه‌های 60 تا 90 آن را تایید کردند.

نتیجه عملی: راکون در حافظه راه حل‌های دستکاری‌شده و سازگاری با محیط‌های شهری، از شما باهوش‌تر است.

15. سنجاب: استراتژیست فضایی و فریبکار حافظه

سنجاب‌ها هزاران مخفیگاه برای غذا می‌سازند و موقعیت هر یک را ماه‌ها بعد به خاطر می‌آورند. اما شاهکار آنها انبار دروغین است. سنجاب‌ها حفره‌های خالی می‌سازند و دهان خود را پر می‌کنند؛ در حالی که دانه را در بدن خود پنهان کرده‌اند تا رقیب را فریب دهند.

نتیجه عملی: سنجاب در حافظه فضایی سه بعدی و استراتژی‌های فریبکارانه، از شما باهوش‌تر است.

هوش، یک کوه نیست؛ یک جنگل است

شما اکنون باهوش ترین حیوانات جهان را می‌شناسید و می‌دانید که 15 جانور در حوزه‌های شناختی خاص از انسان پیشی گرفته‌اند. اما این بدان معنا نیست که آنها به طور کلی باهوش‌ترند. هوش مانند یک کوه راستا نیست که بتوان موجودات را از پایین به بالای آن چید. هوش یک جنگل است؛ درختی که در عمق ریشه دوانده، پرنده‌ای که در ارتفاع پرواز می‌کند و قارچی که در تاریکی شبکه‌سازی می‌کند.

شامپانزه در حافظه تصویری شما را شکست می‌دهد، دلفین در حافظه اجتماعی، فیل در همدلی، کلاغ در ساخت ابزار، هشت پا در تصمیم‌گیری توزیع‌شده و ماهی مرکب در خودکنترلی. هر یک از این موجودات، میلیون‌ها سال فرگشت را در محیطی متفاوت از شما سپری کرده‌اند و مغزهایی ساخته‌اند که برای بقای آنها بهینه شده است.

کلام آخر

اگر از این مقاله درباره باهوش ترین حیوانات جهان یک درس بزرگ باقی بماند، این است: تکبر شناختی (Cognitive arrogance) خطرناک است. وقتی فکر می‌کنیم تنها موجودات هوشمند روی زمین هستیم، نه تنها حقیقت را نادیده می‌گیریم، بلکه مسئولیت حفاظت از این ذهن‌های شگفت‌انگیز را نیز فراموش می‌کنیم. سه اقدام عملی برای شما عبارتند از:

1. بازنگری کنید: دفعه بعد که به حیوانی نگاه کردید، به جای غریزه، به تصمیم فکر کنید. آن کلاغ روی شاخه در حال تحلیل است، نه فقط زنده ماندن.
2. حمایت کنید: اورانگوتان‌ها در آستانه انقراض‌اند. فیل‌ها برای شاخ‌شان کشته می‌شوند. همچنین دلفین‌ها در تورهای ماهیگیری گرفتار می‌شوند. هوش آنها ارزش حفاظت دارد.
3. بیاموزید: اگر به رفتارشناسی حیوانات علاقه دارید، کتاب‌هایی مانند The Soul of an Octopus اثر سای مونتگومری یا Are We Smart Enough to Know How Smart Animals Are? اثر فرانس دی وال را بخوانید. دنیایی از شگفتی منتظر شماست.

جهان پر است از ذهن‌هایی که زبان ما را نمی‌فهمند، اما مسائل را حل می‌کنند. آیا شما آماده‌اید که گوش دهید؟

سوالات متداول