ایرانی ‌های معروف اسرائیل: چهره هایی با اصالت ایرانی در هویت یهودی

ایرانی های معروف اسرائیل نقشی فراتر از عدد و آمار در تاریخ مدرن این منطقه ایفا کرده‌اند؛ از سیاست تا هنر و رسانه، داستان‌هایی غنی از مهاجرت، هویت و تاثیر. در این مقاله از نجوافکت، به معرفی ایرانی ‌های مشهور در اسرائیل می‌پردازیم.

زمینه تاریخی و جمعیت اسرائیل

پس از انقلاب 1357 ایران، موجی از مهاجرت یهودیان ایرانی به اسرائیل آغاز شد. طبق برخی برآوردها، امروز نزدیک به 250 هزار نفر از جمعیت اسرائیل دارای تبار ایرانی یهودی هستند. در پیش از انقلاب، جمعیت یهودیان ایران نزدیک به 90 هزار نفر تخمین زده می‌شد؛ اما پس از آن، بسیاری به اسرائیل و سایر کشورها هجرت کردند.

این جمعیت در شهرهایی مانند تل‌آویو، حیفا و اورشلیم ساکن شده‌اند. همچنین ایرانی‌های مقیم اسرائیل تا امروز، در صحنه عمومی کشور مشارکت کرده‌اند؛ در سیاست، رسانه، هنر و فرهنگ.

معرفی ایرانی های معروف اسرائیل

در این بخش به برخی از معروف ترین یهودیان ایران که در اسرائیل فعال بوده‌اند، نگاهی می‌اندازیم:

1. موشه کاتساو یا موسی قصاب: از ایرانی‌های سرشناس اسرائیل

• تاریخ تولد: 5 دسامبر 1945 (14 آذر 1324)
• محل تولد: یزد، ایران
• ملیت: ایرانی-اسرائیلی
• سمت: هشتمین رئیس جمهور اسرائیل

موشه کاتساو (Moshe Katsav) یکی از برجسته‌ترین نام‌ها در فهرست ایرانی ‌های معروف اسرائیل است. او سیاستمدار سابق اسرائیلی است که از سال 2000 تا 2007 رئیس‌جمهور اسرائیل بود. او همچنین یکی از اعضای برجسته حزب لیکود در کنست اسرائیل و وزیر در کابینه آن بود. او اولین یهودی میزراحی بود که به ریاست‌جمهوری انتخاب شد و همچنین تنها رئیس‌جمهور سابق اسرائیل است که به جرم محکوم شده است.

پایان ریاست‌جمهوری او با جنجال‌هایی همراه بود که ناشی از اتهامات تجاوز به یک زن زیردست و آزار جنسی دیگران بود. در یک پرونده بی‌سابقه، در سال 2010، کاتساو به دو فقره تجاوز، مانع‌تراشی در اجرای عدالت و دیگر اتهامات محکوم شد. در سال 2011، در یک حکم تاریخی، کاتساو به هفت سال زندان محکوم شد. در تاریخ 7 دسامبر 2011، کاتساو به زندان معسیاهو در رملا رسید تا دوره هفت ساله خود را آغاز کند. او در تاریخ 21 دسامبر 2016 تحت شرایط محدودکننده‌ای آزاد شد.

2. داوود رکنی: از ایرانی ها معروف اسرائیل

• تاریخ تولد: 6 ژانویه 1932 (15 دی 1310)
• محل تولد: کرمانشاه، ایران
• ملیت: ایرانی
• سمت: سرهنگ اسرائیلی

داوود رکنی (David Rokni)، یکی از سیاستمداران ایرانی‌تبار اسرائیل است که در ایران به دنیا آمد. او سرهنگ نیروهای دفاعی اسرائیل بود. به مدت 37 سال متوالی، رکنی مراسم سالانه روز استقلال را در کوه هرزل سازماندهی و رهبری کرد.

در سال 2013، یک فیلم مستند به نام «مراسم» درباره مراسم روشن کردن مشعل و نقش داوود رکنی، جایزه تماشاگران را در جشنواره داک‌آویو به دست آورد. در مه 2016، رکنی اعلام بازنشستگی کرد و مراسم آن سال آخرین مراسم تحت فرماندهی او بود. پس از این اعلام، رکنی توسط رئیس‌جمهور روون ریولین (Reuven Rivlin) در اقامتگاه ریاست‌جمهوری مورد استقبال قرار گرفت.

3. شان راد

• تاریخ تولد: 22 می 1986 (1 خرداد 1365)
• محل تولد: لس‌آنجلس، آمریکا
• ملیت: آمریکایی
• سمت: بنیان‌گزار تیندر

شان راد (Sean Rad) در لس آنجلس، کالیفرنیا و در یک خانواده یهودی ایرانی متولد شد. والدین او در دهه 1970 از ایران مهاجرت کردند. او خانواده بزرگی دارد که شامل 12 عمو و عمه و 42 پسرعمو و دخترعمو است. راد در یک مدرسه خصوصی تحصیل کرد. در دوران دبیرستان، او یک گروه موسیقی تاسیس کرد، اما بعدها تصمیم گرفت که هنرمند بودن برای او مناسب نیست.

در سال 2004، راد در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) ثبت‌نام کرد. در همان سال، او اولین شرکت خود به نام اورگو را راه‌اندازی کرد که یک پلتفرم پیام‌رسانی و ارتباطات ویدیویی یکپارچه بود. راد از دانشجویان رشته کامپیوتر USC برای کمک به ساخت فناوری اورگو استفاده کرد. در سال 2006، راد دانشگاه USC را ترک کرد تا به دنبال فعالیت‌های تجاری خود برود.

4. الیزر ابطبی: از یهویان معروف ایرانی

• تاریخ تولد: 5 ژانویه 1938 (15 دی 1316)
• محل تولد: تکاب، ایران
• ملیت: ایرانی
• سمت: سیاستمدار سابق اسرائیلی

الیزر ابطبی (Eliezer Avtabi)، از ایرانیان معروف اسرائیل، بین سال‌های 1974 تا 1984 به عنوان عضو کنست از حزب ملی مذهبی خدمت کرده است. در سال 1950 به اسرائیل مهاجرت کرد. به موشاف شبیولیم (moshav Shibolim) پیوست و عضو جنبش موشاف هپوئل همیزراخی (Hapoel HaMizrachi moshav) بود. ابطبی به عنوان معاون رئیس شورای منطقه‌ای آزاتا انتخاب شد و همچنین عضو هیئت مدیره کارخانه‌های منطقه نِگِو بود.

5. گالیت دیستل اتباریان: از معروف ترین یهودیان ایرانی

• تاریخ تولد: 10 ژانویه 1971 (20 دی 1349)
• محل تولد: اورشلیم، اسرائیل
• ملیت: اسرائیلی
• سمت: نویسنده و سیاستمدار اسرائیلی

گالیت دیستل اتباریان (Galit Distel-Atbaryan) یک نویسنده و سیاستمدار اسرائیلی است که در حال حاضر به عنوان عضو کنست از حزب لیکود خدمت می‌کند. او از سال 2022 تا 2023 وزیر اطلاعات بود.

دیستل اتباریان از ایرانی‌های یهودی در اسرائیل است که در اورشلیم به دنیا آمد و از والدین یهودی ایرانی مهاجر است و در نیروی هوایی اسرائیل خدمت کرده است. او در دانشگاه عبری برای دریافت مدرک کارشناسی ارشد در رشته فلسفه تحصیل کرده و یک فروشگاه لباس به نام «خواهرم» در منطقه صنعتی مودعین-شیلات داشته است. او اکنون در شهرک کفر هاورانییم زندگی می‌کند و دو فرزند دارد.

6. نیتسانا دارشان-لیتنر: از معروف ترین یهودیان ایرانی

• تاریخ تولد: 1973
• محل تولد: پتخ تیکوا، اسرائیل
• ملیت: اسرائیلی
• سمت: وکیل اسرائیلی، فعال حقوق بشر و بنیان‌گذار مرکز حقوقی شورات هادین

نیتسانا دارشان-لیتنر (Nitsana Darshan-Leitner) یک وکیل اسرائیلی، فعال حقوق بشر و بنیان‌گذار مرکز حقوقی شورات هادین است. به عنوان رئیس شورات هادین، او نمایندگی صدها قربانی تروریسم را در اقدامات قانونی علیه سازمان‌های تروریستی و حامیان آنها بر عهده داشته است. دارشان-لیتنر یک کمپین قانونی را برای محروم کردن تروریست‌ها از منابع رسانه‌های اجتماعی مانند فیسبوک و توییتر آغاز کرد. او در مسدود کردن ناو آزادی غزه نیز کمک کرد. دارشان-لیتنر به عنوان یکی از 50 یهودی تاثیرگذار در جهان توسط روزنامه اورشلیم پست و همچنین توسط فوربز اسرائیل به عنوان یکی از 50 زن تاثیرگذار اسرائیلی انتخاب شد.

او در پتخ تیکوا، اسرائیل، در یک خانواده یهودی فارسی به دنیا آمد. خانواده‌اش در زمان تاسیس دولت اسرائیل از یک روستای کوچک نزدیک شیراز در ایران به اسرائیل مهاجرت کردند. او حقوق را در دانشگاه بار-ایلان مطالعه کرده و دارای مدرک MBA از دانشگاه منچستر است. نیتسانا مادر شش فرزند، از جمله سه قلوها است.

7. شرون روفه آفیرا: از ایرانی های مشهور در اسرائیل

• تاریخ تولد: 16 دسامبر 1970 (25 آذر 1349)
• محل تولد: کیریات تیووم، اسرائیل
• ملیت: اسرائیلی
• سمت: روزنامه‌نگار و سیاست‌مدار

شرون روفه آفیرا (Sharon Roffe Ofir) از ایرانی‌های اسرائیل در سال 2022 به عنوان عضو کنست از حزب اسرائیل بیتنا خدمت کرده و قبلا از 2021 تا 2022 این سمت را بر عهده داشت. روفه آفیرا همچنین معاون شهردار کیریات تیووم بوده است. روفه آفیرا در کیریات تیووم به دنیا آمد و فرزند یوسف از نسل یشوب قدیم و تامار از تبار یهودیان ایرانی است. او به دبیرستان محلی اورت رفت و خدمت نظامی اجباری خود را در اتاق عملیات فرماندهی جنوبی به پایان رساند.

8. منشه امیر: از ایرانی های معروف اسرائیل

• تاریخ تولد: 27 دسامبر 1939 (5 دی 1318)
• محل تولد: تهران، ایران
• ملیت: ایرانی
• سمت: مدیر پخش زبان فارسی

منشه امیر (Menashe Amir)، از ایرانی‌های معروف مقیم اسرائیل، یک پخش‌کننده زبان فارسی با سابقه طولانی در رادیو اسرائیل بین‌الملل، یکی از کانال‌های کول یسرائیل (به معنای صدای اسرائیل) است. او مدیر سابق بخش زبان فارسی سازمان پخش اسرائیل بوده و همچنین سردبیر سابق وب‌سایت فارسی وزارت امور خارجه اسرائیل است. او بیش از 65 سال به عنوان روزنامه‌نگار و پخش‌کننده فعالیت کرده است. در حال حاضر از سمت خود در سازمان پخش اسرائیل بازنشسته شده، اما همچنان به میزبانی برنامه رادیویی خود ادامه می‌دهد.

9. ریتا جهان‌فروز: از ایرانی های معروف اسرائیل

• تاریخ تولد: 24 مارس 1962 (4 فروردین 1341)
• محل تولد: تهران، ایران
• ملیت: ایرانی
• سمت: خواننده و بازیگر

یکی از مشهورترین هنرمندان ایرانی‌تبار اسرائیل، ریتا جهان‌فروز (Rita Jahan-Farouz) است که نامش بسیار در رسانه‌ها شنیده می‌شود. او در سال 1962 در تهران زاده شد و بعدها به اسرائیل مهاجرت کرد. ریتا در اسرائیل به عنوان خواننده و بازیگر شناخته شد و آثاری نیز به زبان فارسی منتشر کرده است. او در واقع پلی بین فرهنگ ایرانی و بازار موسیقی اسرائیل برقرار کرده و به عنوان یکی از نمادهای یهودیان معروف ایرانی شناخته می‌شود.

10. شائول موفاز: از ایرانی های معروف اسرائیل

• تاریخ تولد: 4 نوامبر 1948 (13 آبان 1327)
• محل تولد: تهران، ایران
• ملیت: ایرانی
• سمت: سیاست‌مدار

شائول موفاز (Shaul Mofaz) یکی از ایرانی های معروف اسرائیل است. او در تهران به دنیا آمد و در 9 سالگی همراه خانواده به اسرائیل مهاجرت کرد. موفاز در ارتش اسرائیل رشد کرد، سپس وارد سیاست شد و سمت‌هایی مانند وزیر دفاع، معاون نخست‌وزیر، رهبر اپوزیسیون و رئیس ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل را برعهده داشت.

11. مور کرباسی

• تاریخ تولد: 23 آوریل 1986 (3 اردیهشت 1365)
• محل تولد: اورشلیم، اسرائیل
• ملیت: اسرائیلی
• سمت: خواننده و موسیقی‌دان

مور کرباسی (Mor Karbasi)، از موسیقی‌دانان ایرانی تبار اسرائیل و ایرانی و مراکشی است. ارتباط او با فرهنگ ایران به صورت پرشور از طریق موسیقی‌اش ابراز می‌شود. نام خانوادگی کرباسی به زبان فارسی به معنی «بوم» است. یکی از پروژه‌های اصلی او موسیقی لادینو است که به عنوان یهودزمو، اسپانیولیت یا سفاردی نیز شناخته می‌شود؛ زبان و موسیقی باستانی یهودیان تبعیدی پرتغال و اسپانیا.

جمع بندی

در این مقاله نگاهی داشتیم به زندگی و دستاوردهای ایرانی های مشهور در اسرائیل. حضور ایرانی های معروف اسرائیل نشان می‌دهد که این جامعه، در عرصه‌های گوناگون از سیاست گرفته تا هنر و موسیقی، نقش برجسته‌ای ایفاده کرده است.

سوالات متداول