معرفی 20 کارگردان ایرانی برتر + لیست کامل کارگردانان ایرانی

بهترین فیلم های ایرانی قبل از انقلاب

سینمای ایران روایت‌هایی است که با امضای هر کارگردان ایرانی هویت پیدا می‌کنند. از قاب‌های مینیمال تا داستان‌های عمیق اجتماعی، کارگردانان ایرانی نقش اصلی این ماندگاری را بازی کرده‌اند. با لیست کامل کارگردان های ایران همراه ما در نجوافکت باشید.

لیست اسامی کارگردانان مشهور ایرانی

در این قسمت لیست کامل کارگردان های ایران را مشاهده می‌کنید. این لیست به ترتیب حروف الفبا در نام خانوادگی هر کارگردان چیده شده است.

1. نرگس آبیار
2. آرامائیس آقامالیان
3. آربی اوانسیان
4. محمدرضا آهنج
5. سعید ابراهیمی‌فر
6. امرالله احمدجو
7. شاهد احمدلو
8. جواد اردکانی
9. مسعود اسداللهی
10. سعید اسدی
11. شهرام اسدی
12. کیارش اسدی‌زاده
13. سیاوش اسعدی
14. همایون اسعدیان
15. محمدرضا اعلامی
16. بهروز افخمی
17. مانیا اکبری
18. سیروس الوند
19. محسن امیریوسفی
20. امین امینی
21. علیرضا امینی
22. اوانس اوهانیانس
23. علیرضا بذرافشان
24. اسماعیل براری
25. مرضیه برومند
26. محمد بزرگ‌نیا
27. امید بنکدار
28. رخشان بنی‌اعتماد
29. بیژن بیرنگ
30. بهرام بیضایی
31. حسین پاکدل
32. تینا پاکروان
33. کامبوزیا پرتوی
34. جعفر پناهی
35. کیومرث پوراحمد
36. کمال تبریزی
37. ناصر تقوایی
38. بهرام توکلی
39. امیرحسین ثقفی
40. مسعود جعفری جوزانی
41. رامبد جوان
42. فریدون جیرانی
43. علی حاتمی
44. ابراهیم حاتمی کیا
45. روح‌الله حجازی
46. مانی حقیقی
47. منیژه حکمت
48. ساموئل خاچیکیان
49. اکبر خواجویی
50. مهرداد خوشبخت
51. هژیر داریوش
52. علیرضا داوودنژاد
53. ابوالحسن داوودی
54. پوران درخشنده
55. رضا درمیشیان
56. احمدرضا درویش
57. مسعود ده‌نمکی
58. علیرضا رئیسیان
59. کاظم راست‌گفتار
60. مسعود رسام
61. محمد رسول اف
62. رحمان رضایی
63. غلامرضا رمضانی
64. سعید روستایی
65. اسماعیل ریاحی
66. محمد زرین‌دست
67. مرجان ساتراپی
68. سامان سالور
69. علی سجادی حسینی
70. فرج‌الله سلحشور
71. سعید سهیلی
72. هومن سیدی
73. شهرام شاه‌حسینی
74. جمال شورجه
75. پرویز شهبازی
76. سهراب شهید ثالث
77. محمد شیروانی
78. رسول صدر عاملی
79. مجید صالحی
80. مهدی صباغ‌زاده
81. سروش صحت
82. یدالله صمدی
83. ابوالقاسم طالبی
84. محمدعلی طالبی
85. ایرج طهماسب
86. محسن عبدالوهاب
87. محمدمهدی عسگرپور
88. ابوالفضل عطار
89. رضا عطاران
90. علی عطشانی
91. کیانوش عیاری
92. حسن فتحی
93. مهدی فخیم‌زاده
94. محمدحسین فرح‌بخش
95. بهمن فرمان‌آرا
96. اصغر فرهادی
97. داریوش فرهنگ
98. ایرج قادری
99. بهمن قبادی
100. کامران قدکچیان
101. علی قوی‌تن
102. امیر قویدل
103. پرویز کاردان
104. عبدالرضا کاهانی
105. مهدی کرم‌پور
106. ایرج کریمی
107. محمدهادی کریمی
108. نیکی کریمی
109. واروژ کریم‌مسیحی
110. مریم کشاورز
111. پرویز کیمیاوی
112. عباس کیارستمی
113. مسعود کیمیایی
114. ابراهیم گلستان
115. فریدون گله
116. محمدحسین لطیفی
117. مجید مجیدی
118. محسن مخملباف
119. مهران مدیری
120. علی مصفا
121. احمدرضا معتمدی
122. آرش معیریان
123. سامان مقدم
124. سیروس مقدم
125. شهرام مکری
126. کاظم ملایی
127. رسول ملاقلی‌پور
128. فرزاد مؤتمن
129. داریوش مهرجویی
130. داوود میرباقری
131. رضا میرکریمی
132. مازیار میری
133. تهمینه میلانی
134. امیر نادری
135. فرهاد نجفی
136. محمدعلی نجفی
137. احمد نجیب‌زاده
138. حمید نعمت‌الله
139. مسعود نوابی
140. پرویز نوری
141. وحید نیکخواه آزاد
142. نصرت‌الله وحدت
143. محمدرضا ورزی
144. علی وزیریان
145. منوچهر هادی
146. افشین هاشمی
147. ناصر هاشمی
148. حسن هدایت
149. خسرو هریتاش
150. محمدرضا هنرمند

معرفی 20 کارگردان ایرانی برجسته

در این قسمت 20 تا از بهترین کارگردان های ایران را معرفی می‌کنیم. این لیست به ترتیب حروف الفبا در نام خانوادگی کارگردانان چیده شده است.

1. رخشان بنی اعتماد

• تاریخ تولد: 14 فرودین 1333
• سال‌های فعالیت: 1352 تا کنون
• آثار معروف: روسری آبی، زیر پوست شهر، خون بازی، قصه‌ها

رخشان بنی‌اعتماد یکی از برجسته‌ترین کارگردانان ایرانی است که به عنوان یکی از پیشگامان سینمای اجتماعی در ایران شناخته می‌شود. او فعالیتش را با ساخت مستند برای تلویزیون آغاز کرد و سپس با آثاری چون نرگس، زیر پوست شهر و روسری آبی چهره‌ای متمایز در لیست بهترین کارگردان زن ایرانی یافت که به موضوعات اجتماعی، حقوق زنان و زندگی مردم عادی می‌پردازند.

آثار بنی‌اعتماد نه تنها در داخل ایران مورد تحسین منتقدان و تماشاگران قرار گرفته‌اند، بلکه در جشنواره‌های معتبر جهانی نیز جوایز قابل توجهی کسب کرده‌اند و جایگاه وی را در میان تاثیرگذارترین کارگردانان ایرانی تثبیت کرده‌اند. سبک فیلمسازی او با تلفیق نگاه مستندگونه و روایت داستانی، تصویری دقیق و انسانی از تحولات اجتماعی ایران ارائه می‌دهد؛ امری که وی را به یکی از چهره‌های برجسته سینمای معاصر کشور بدل کرده است.

2. بهرام بیضایی

• تاریخ تولد: 5 دی 1317
• تاریخ درگذشت: 5 دی 1404
• سال‌های فعالیت: 1337 تا 1404
• آثار معروف: رگبار، باشو غریبه کوچک، سگ کشی، وقتی همه خوابیم

بهرام بیضایی یکی از کارگردانان برتر سینمای ایران است که علاوه بر کارگردانی فیلم و تئاتر، نقشی کلیدی در شکل‌گیری موج نو سینمای ایران و بازسازی نمایش ایرانی ایفا کرد. آثار او مانند باشو غریبه کوچک، غریبه و مه، کلاغ، سگ‌کشی و مرگ یزدگرد در تاریخ سینمای ایران به عنوان نمونه‌هایی ماندگار شناخته می‌شوند.

بیضایی به عنوان یک کارگردان ایرانی صاحب سبکی اصیل، در کنار فعالیت‌هایش در زمینه تدوین، تهیه‌کنندگی، پژوهش ادبی و تدریس در دانشگاه‌های معتبر، جایگاهی ممتاز در هنر معاصر ایران دارد. آثار او نه فقط در ایران بلکه در سطح بین‌المللی نیز توجه منتقدان را به خود جلب کرده و میراث او بر نسل‌های بعدی کارگردان های ایران تاثیر عمیقی گذاشته است.

3. جعفر پناهی

• تاریخ تولد: 20 تیر 1339
• سال‌های فعالیت: 1367 تا کنون
• آثار معروف: آفساید، تاکسی، سه‌رخ، یک تصادف ساده

جعفر پناهی هم به عنوان یکی از چهره‌های شاخص موج نو سینمای ایران شناخته می‌شود. او کارش را با فیلم‌های کوتاه و همکاری با عباس کیارستمی آغاز کرد و با بادکنک سفید توانست جایزه دوربین طلایی جشنواره کن را به دست آورد؛ اثری که به عنوان نخستین موفقیت مهم برای این کارگردان ایرانی در آن رویداد جهانی ثبت شد.

پناهی با آثاری مانند دایره، تاکسی و یک تصادف ساده نگاه واقع‌گرایانه و انسانی به زندگی افراد معمولی، به ویژه زنان و طبقات حاشیه‌ای را در مرکز روایت‌هایش قرار داده و این ویژگی، همراه با نگاهی انتقادی به ساختارهای اجتماعی، او را به یکی از برجسته ترین کارگردانان ایرانی تبدیل کرده است. با وجود محدودیت‌ها، ممنوعیت‌ها و فشارهای قانونی در ایران، او تا امروز به خلق فیلم‌هایی ادامه داده که در جشنواره‌های معتبر جهانی جوایز اصلی را کسب کرده‌اند و نقش مهمی در معرفی سینمای ایران به مخاطبان بین‌المللی داشته است.

4. کیومرث پوراحمد

• تاریخ تولد: 25 آذر 1328
• تاریخ درگذشت: 16 فروردین 1402
• سال‌های فعالیت: 1353 تا 1402
• آثار معروف: شکار خاموش، خواهران غریب، اتوبوس شب، کفشهایم کو؟

کیومرث پوراحمد یکی دیگر از شناخته‌شده‌ترین کارگردانان ایرانی است که نقش موثر و ماندگاری در سینما و تلویزیون کشور ایفا کرده است. او فعالیت حرفه‌ای‌اش را از نقدنویسی و دستیاری در تلویزیون آغاز کرد و سپس با آثار متنوعی که غالبا به موضوعات اجتماعی، کودکان و نوجوانان می‌پرداختند، به عنوان یک کارگردان ایرانی مطرح شد.

مجموعه تلویزیونی محبوب قصه‌های مجید و فیلم‌هایی مانند خواهران غریب نمونه‌هایی از این آثار هستند که هواداران زیادی در ایران پیدا کردند و در جشنواره‌ها نیز مورد توجه قرار گرفتند. پوراحمد علاوه بر کارگردانی، در زمینه‌های فیلمنامه‌نویسی، تهیه‌کنندگی و تدوین نیز فعالیت داشت و به واسطه سبک روایت انسانی و توجه به لایه‌های مختلف جامعه، در فهرست کارگردانان ایرانی معروف جایگاهی ممتاز یافت.

5. ناصر تقوایی

• تاریخ تولد: 22 تیر 1320
• تاریخ درگذشت: 22 مهر 1404
• سال‌های فعالیت: 1340 تا 1404
• آثار معروف: آرامش در حضور دیگران، دایی جان ناپلئون، ناخدا خورشید، کاغذ بی خط

ناصر تقوایی یکی از چهره‌های تاثیرگذار در تاریخ سینما و تلویزیون ایران است که به عنوان یک کارگردان ایرانی برجسته و از پیشگامان موج نو سینمای ایران شناخته می‌شود. او که در دهه‌های 1340 تا 1350 با ساخت فیلم‌های ماندگاری مانند آرامش در حضور دیگران و ناخدا خورشید شناخته شد، با ترکیب نگاهی ادبی و هنری و پرداختن به مسائل اجتماعی و فرهنگی توانست توجه مخاطبان عام و منتقدان هنری را جلب کند.

تقوایی علاوه بر فیلم‌های بلند، در تلویزیون نیز با سریال دایی جان ناپلئون اثری تاثیرگذار برجای گذاشت که هنوز در حافظه جمعی ایرانیان باقی مانده است. اگرچه تحولات سیاسی و سانسور پس از انقلاب باعث شد فعالیت‌هایش محدود شود، اما جایگاه او در میان برترین کارگردانان تاریخ سینمای ایران و فرهنگ بصری سینمای کشور تثبیت شده است.

6. علی حاتمی

• تاریخ تولد: 24 مرداد 1323
• تاریخ درگذشت: 14 آذر 1375
• سال‌های فعالیت: 1344 تا 1375
• آثار معروف: حسن کچل، سوته‌دلان، هزاردستان، مادر

یکی دیگر از کارگردانان صاحب سبک ایرانی علی حاتمی محسوب می‌شود که با خلق آثاری سرشار از فرهنگ، ادبیات و هویت ایرانی جایگاه ویژه‌ای در تاریخ سینمای ایران به دست آورد. حاتمی که سینمای خود را با فیلمنامه‌نویسی آغاز کرد و سپس به کارگردانی روی آورد، با فیلم‌هایی چون حسن کچل و مجموعه تلویزیونی هزاردستان توانست با زبان تصویری خاص، فرهنگ و آداب ایرانی را به ‌گونه‌ای اصیل و شاعرانه به تصویر بکشد.

او همچنین شهرک سینمایی غزالی را برای تولید آثار تاریخی و اجتماعی بنیان گذاشت و به ویژه دیالوگ‌ها و فضاسازی‌هایش در آثارش به امضای هنری او تبدیل شد. به دلیل این سبک منحصر‌به‌فرد و توجه عمیق به ریشه‌های فرهنگی، علی حاتمی به عنوان یکی از تاثیرگذارترین کارگردان های ایران شناخته می‌شود و آثارش هنوز در میان مخاطبان و منتقدان مورد توجه است.

7. ابراهیم حاتمی کیا

• تاریخ تولد: 1 مهر 1340
• سال‌های فعالیت: 1358 تا کنون
• آثار معروف: آژانس شیشه‌ای، به نام پدر، به رنگ ارغوان، به وقت شام

ابراهیم حاتمی‌کیا یکی از شناخته‌شده‌ترین کارگردانان ایرانی معاصر است که با تمرکز بر موضوعات جنگ، هویت و پیامدهای اجتماعی آن در سینمای ایران به شهرت رسیده است. او فعالیت سینمایی خود را با ساخت فیلم‌های کوتاه و مستند درباره جنگ ایران و عراق آغاز کرد و سپس با آثار برجسته‌ای مانند آژانس شیشه‌ای که برای آن جوایز بهترین فیلمنامه و بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر را به دست آورد، جایگاه خود را در میان کارگردان های ایران تثبیت کرد.

همچنین فیلم‌هایش مانند به رنگ ارغوان، به وقت شام و خروج مورد توجه مخاطبان و منتقدان قرار گرفته‌اند و نشان از توانمندی او در پرداخت به موضوعات انسانی و اجتماعی دارند. آثار حاتمی‌کیا به واسطه پرداخت جدی به پیامدهای جنگ و روایت شخصی و درون‌نگرانه، نه تنها در ایران بلکه در رویدادهای سینمایی معتبر نیز مطرح شده‌اند.

8. مانی حقیقی

• تاریخ تولد: 15 اردیبهشت 1348
• سال‌های فعالیت: 1353؛ 1381 تا کنون
• آثار معروف: کارگران مشغول کارند، کنعان، پذیرایی ساده، اژدها وارد می‌شود!

مانی حقیقی یکی از شاخص‌ترین کارگردانان ایرانی معاصر است که به عنوان فیلم‌ساز، فیلمنامه‌نویس، تهیه‌کننده و بازیگر شناخته می‌شود و آثار متنوعی در سینمای ایران خلق کرده است. نخستین تجربه رسمی او در مقام کارگردان ایرانی با فیلم آبادان رقم خورد و سپس با فیلم کارگران مشغول کارند توانست جایزه سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه جشنواره فیلم فجر را کسب کند.

آثار دیگر او مانند پذیرایی ساده، اژدها وارد می‌شود! و خوک نیز در جشنواره‌های بین‌المللی حضور داشته‌اند و نشان‌دهنده سبک خاص و نگاه انسان‌محور او در میان کارگردان های ایران هستند. حقیقی همچنین به عنوان نویسنده در فیلم‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری و بازیگر در آثار دیگر سینمای ایران حضور داشته و با تلفیق طنز، روایت‌های اجتماعی و تجربه‌های شخصی، سهم قابل توجهی در شکل‌دهی موج تازه‌ای از سینما در ایران داشته است.

9. سهراب شهید ثالث

• تاریخ تولد: 7 تیر 1323
• تاریخ درگذشت: 10 تیر 1377
• سال‌های فعالیت: 1345 تا 1377
• آثار معروف: یک اتفاق ساده، طبیعت بی جان، در غربت، اوتوپیا

سهراب شهید ثالث یکی از پیشگامان موج نو در سینمای ایران بود که با سبکی واقع‌گرایانه، ریتمی کند و تمرکز بر زندگی روزمره توانست حرکت تازه‌ای در سینمای کشور ایجاد کند. آثار شاخص او مانند یک اتفاق ساده، طبیعت بی‌جان و در غربت نه تنها در ایران بلکه در جشنواره‌های بین‌المللی نیز جوایز معتبری دریافت کرده‌اند و نگاه اجتماعی و تجربی او را به نمایش گذاشته‌اند؛ سبکی که شهید ثالث را از بسیاری از هم‌نسلانش متمایز کرد و به عنوان یک کارگردان ایرانی صاحب سبک در تاریخ سینما شناخته می‌شود. او همچنین به عنوان فیلمنامه‌نویس، مترجم و تدوین‌گر نیز فعالیت داشته و سهم مهمی در معرفی سینمای ایران به مخاطبان جهانی ایفا کرده است.

10. اصغر فرهادی

• تاریخ تولد: 17 اردیبهشت 1351
• سال‌های فعالیت: 1365 تا کنون
• آثار معروف: درباره الی، جدایی نادر از سیمین، فروشنده، قهرمان

از کارگردانان ایرانی برنده اسکار باید به اصغر فرهادی اشاره کنیم که با آثار درام اجتماعی و واقع‌گرایانه‌اش توانسته است جایگاه سینمای ایران را در عرصه جهانی به طور چشمگیری ارتقا دهد. او با فیلم‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری، درباره الی و به ویژه جدایی نادر از سیمین که اولین جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان را برای سینمای ایران به دست آورد، ثابت کرد که یک کارگردان ایرانی می‌تواند داستان‌های پیچیده خانوادگی و اجتماعی را با زبانی انسانی و دغدغه‌مند روایت کند.

این فیلم همچنین جوایز مهمی در جشنواره‌های بین‌المللی کسب کرد و فرهادی را به یکی از شناخته‌شده‌ترین کارگردان های ایران در سطح جهان تبدیل کرد. وی سپس با فروشنده دومین جایزه اسکار را به دست آورد و آثار او در جشنواره‌هایی مانند کن و برلین نیز مورد تحسین قرار گرفته‌اند؛ روندی که نشان‌دهنده تاثیر عمیق او بر سینمای معاصر ایران و جهان است.

11. پرویز کیمیاوی

• تاریخ تولد: 9 آذر 1317
• سال‌های فعالیت: 1348 تا 1382
• آثار معروف: پ مثل پلیکان، مغولها، باغ سنگی، اوکی مستر

پرویز کیمیاوی یکی از چهره‌های تاثیرگذار و بدیع در تاریخ سینما است که به عنوان کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تدوینگر شناخته می‌شود و نقشی مهم در موج نو سینمای ایران داشته است. او همراه با سایر پیشگامان این موج مانند سهراب شهید ثالث و عباس کیارستمی، با آثاری مستقل و تجربی توجه منتقدان داخلی و بین‌المللی را جلب کرد.

کیمیاوی برای فیلم باغ سنگی موفق به دریافت جایزه خرس نقره‌ای جشنواره فیلم برلین شد؛ افتخاری که موقعیت او را در جمع کارگردان های ایران تثبیت کرد. سبک سینمایی او با ترکیب عناصر واقع‌گرایی، مستند و شاعرانه، تصویری منحصربه‌فرد از جامعه و فرهنگ ایرانی ارائه داده که باعث شده او در تاریخ سینمای کشور به عنوان یک کارگردان ایرانی صاحب سبک و برجسته باقی بماند.

12. عباس کیارستمی

• تاریخ تولد: 1 تیر 1319
• تاریخ درگذشت: 14 تیر 1395
• سال‌های فعالیت: 1341 تا 1395
• آثار معروف: زیر درختان زیتون، طعم گیلاس، باد ما را خواهد برد، کپی برابر اصل

عباس کیارستمی به عقیده بسیاری بهترین کارگردان مرد ایرانی به شمار می‌رود که اثرگذاری‌اش فراتر از مرزهای کشور بوده است. او بیش از چهل فیلم کوتاه، بلند و مستند ساخته و به ویژه با آثاری چون خانه دوست کجاست؟، کلوزآپ، باد ما را خواهد برد و طعم گیلاس که جایزه نخل طلا جشنواره کن را کسب کرد، به شهرت جهانی رسید؛ فیلم‌هایی که با سبکی شاعرانه، استفاده از عناصر روستایی، روایت نزدیک به واقعیت و پرداختی انسانی توانستند سینمای ایران را در سطح بین‌المللی معرفی کنند.

کیارستمی که علاوه بر کارگردانی در زمینه‌های دیگری مانند عکاسی، شعر، نقاشی و طراحی نیز فعال بود، با زبان بصری منحصر‌به‌فرد خود جایگاه خود را در میان تاثیرگذارترین کارگردان های ایران تثبیت کرد و تا امروز الهام‌بخش نسل‌های جدید فیلم‌سازان ایرانی و جهانی باقی مانده است.

13. مسعود کیمیایی

• تاریخ تولد: 7 مرداد 1320
• سال‌های فعالیت: 1340 تا کنون
• آثار معروف: قیصر، گوزنها، دندان مار، حکم

مسعود کیمیایی به عنوان فیلمساز، فیلمنامه‌نویس، تهیه‌کننده و تدوین‌گر شناخته می‌شود و سهم مهمی در شکل‌گیری موج نو سینمای ایران داشته است. او با فیلم قیصر که نقطه عطفی در تاریخ سینمای ایران به شمار می‌رود، توانست ترکیبی از سینمای هنری و تجاری را ارائه دهد و راه را برای نسل جدید فیلمسازان هموار کند.

این اثر و دیگر فیلم‌هایش مانند رضا موتوری، داش آکل و گوزنها نمونه‌هایی از پرداخت او به قهرمانان اجتماعی و موضوعات روزمره هستند؛ سبکی که او را به یکی از شاخص‌ترین کارگردان های ایران تبدیل کرده است. کیمیایی همچنین در جشنواره‌های بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته و برای فیلم‌هایی همچون دندان مار نامزد جایزه‌ برلین شده است.

14. ابراهیم گلستان

• تاریخ تولد: 26 مهر 1301
• تاریخ درگذشت: 31 مرداد 1402
• سال‌های فعالیت: 1323 تا 1402
• آثار معروف: از قطره تا دریا، چشم‌اندازها، خشت و آینه، اسرار گنج دره جنی

ابراهیم گلستان یکی از چهره‌های پیشگام و تاثیرگذار در سینمای ایران است که به عنوان فیلم‌ساز، تهیه‌کننده، نویسنده و تدوین‌گر فعالیت می‌کرد و سهم بسزایی در شکل‌گیری موج نو سینمای ایران داشت. او با تاسیس استودیو گلستان و ساخت مستندهایی مانند یک آتش که نخستین جایزه بین‌المللی را برای یک کارگردان ایرانی از جشنواره ونیز کسب کرد، توانست نگاه جدیدی به سینما ارائه دهد و سپس با فیلم‌های داستانی مانند خشت و آینه و اسرار گنج دره جنی که از بهترین فیلم های ایرانی قبل از انقلاب هستند، جایگاه خود را در میان کارگردان های ایران تثبیت کند.

15. فریدون گله

• تاریخ تولد: 16 شهریور 1319
• تاریخ درگذشت: 30 مهر 1384
• سال‌های فعالیت: 1347 تا 1356
• آثار معروف: کافر، دشنه، زیر پوست شب، مهرگیاه

در مقایسه آثار کارگردانان بزرگ ایرانی باید به فریدون گله هم اشاره کنیم که به ویژه به خاطر نقشش در شکل‌گیری سینمای اجتماعی پیش از انقلاب شناخته می‌شود. او فعالیت حرفه‌ای خود را در سینما با ساخت چندین فیلم در سال‌های اوج تحول سینمای کشور آغاز کرد و آثاری مانند زیر پوست شب، مهرگیاه و به ویژه کندو را خلق کرد که به عنوان نمونه‌هایی برجسته از پرداخت به زندگی شهری و مسائل اجتماعی تلقی می‌شوند و تاثیر قابل‌توجهی بر نسل‌های بعدی گذاشتند.

16. محسن مخملباف

• تاریخ تولد: 8 خرداد 1336
• سال‌های فعالیت: 1360 تا کنون
• آثار معروف: بایسیکل‌ران، ناصرالدین‌شاه آکتور سینما، گبه، سفر قندهار

در مرور بیوگرافی کارگردان های ایرانی، به محسن مخملباف رسیدیم که او نیز سهم قابل توجهی در شکل‌گیری و پیشبرد موج نو سینمای ایران داشته و آثارش توجه مخاطبان و منتقدان بین‌المللی را نیز جلب کرده است. او علاوه بر کارگردانی، به عنوان نویسنده، تهیه‌کننده و تدوین‌گر نیز فعال بوده و فیلم‌هایی چون بایسیکل‌ران، نون و گلدون، گبه، سکوت و سفر قندهار را ساخته که پرداخت‌هایی دغدغه‌مند به موضوعات اجتماعی، انسانی و فرهنگی دارند. مخملباف با تاسیس خانه فیلم مخملباف و فعالیت‌های آموزشی و انسانی در حوزه سینما، نقش مهمی در تربیت نسل‌های بعدی هنرمندان ایران نیز ایفا کرده و به عنوان یکی از برجسته‌ترین کارگردان های ایران شناخته می‌شود.

17. شهرام مکری

• تاریخ تولد: 26 مرداد 1357
• سال‌های فعالیت: 1380 تا کنون
• آثار معروف: اشکان انگشتر متبرک و چند داستان دیگر، ماهی و گربه، هجوم، جنایت بی‌دقت

شهرام مکری یکی از مطرح‌ترین کارگردان های نسل جدید است که در سال‌های اخیر با آثاری تجربی و نوآورانه توانسته است توجه منتقدان و مخاطبان داخلی و بین‌المللی را جلب کند. او که فعالیت خود را با ساخت فیلم‌های کوتاه آغاز کرد و سه سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر را برای آثار کوتاهش کسب کرده، با فیلم ماهی و گربه جایزه بخش افق‌های نو جشنواره ونیز را به دست آورد و آثار دیگرش مانند هجوم در جشنواره برلین و جنایت بی‌دقت در ونیز و شیکاگو مورد تحسین قرار گرفته‌اند. مکری علاوه بر ساخت آثار بلند، در تدریس سینما نیز فعال است و سبک منحصر‌به‌فردش در روایت و فرم، او را به نوآورانه‌ترین کارگردان ایرانی در نسل جدید تبدیل کرده است.

18. داریوش مهرجویی

• تاریخ تولد: 17 آذر 1318
• تاریخ درگذشت: 22 مهر 1402
• سال‌های فعالیت: 1346 تا 1402
• آثار معروف: گاو، دایره مینا، هامون، درخت گلابی

داریوش مهرجویی یکی از بنیان‌گذاران موج نو سینمای ایران است که با آثاری شناخته‌شده و ماندگار توانست مسیر سینمای هنری و متفکرانه را در کشور تثبیت کند. او که فعالیتش را با فیلم الماس 33 آغاز کرد، با ساخت گاو نگاه‌ها را به خود جلب کرد و این اثر به عنوان نقطه عطفی در تاریخ سینمای ایران مطرح شد. پس از آن فیلم‌هایی چون اجاره‌نشین‌ها، هامون، سارا، پری، لیلا، درخت گلابی و مهمان مامان از مهم‌ترین آثار او هستند که با تلفیق ادبیات، روان‌شناسی شخصیت‌ها و دغدغه‌های اجتماعی، مهرجویی را در زمره تاثیرگذارترین کارگردان های ایران قرار داده‌اند.

19. تهمینه میلانی

• تاریخ تولد: 15 شهریور 1339
• سال‌های فعالیت: 1358 تا کنون
• آثار معروف: نیمه پنهان، واکنش پنجم، زن زیادی، تسویه حساب

در فهرست کارگردانان ایرانی بر پایه ملیت، به تهمینه میلانی می‌رسیم که در سینمای ایران به خاطر تمرکز بر موضوعات اجتماعی و به ویژه حقوق زنان و نقش آنان در جامعه شهرت یافته است. او که فعالیتش را با ساخت فیلم بچه‌های طلاق آغاز کرد و با آثاری مانند دو زن، نیمه پنهان و زن زیادی به عنوان یک کارگردان ایرانی مطرح شد، با پرداخت به مسائل فرهنگی و چالش‌های اجتماعی توانست توجه مخاطبان و جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی را جلب کند.

20. امیر نادری

• تاریخ تولد: 7 خرداد 1324
• سال‌های فعالیت: 1347 تا کنون
• آثار معروف: دونده، آ، ب، ث… منهتن، دیوار صوتی، وگاس: بر اساس یک داستان واقعی

امیر نادری یکی دیگر از مهم‌ترین کارگردانان ایرانی است که به‌ عنوان چهره‌ای پیشرو در موج نو سینمای ایران شناخته می‌شود و نقش قابل توجهی در معرفی سینمای ایران به جشنواره‌ها و مخاطبان جهانی ایفا کرده است. او فعالیت سینمایی‌اش را با ساخت فیلم خداحافظ رفیق در ایران آغاز کرد و با آثاری چون دونده و آب باد خاک توانست توجه منتقدان بین‌المللی را جلب کند؛ به طوری که این فیلم‌ها در جشنواره‌های معتبر جوایز مهمی را کسب کردند و دونده از سوی تعدادی از منتقدان در لیست تاثیرگذارترین فیلم‌های ربع قرن اخیر قرار گرفته است.

نادری پس از مهاجرت به خارج از ایران نیز به ساخت فیلم‌های هنری ادامه داد و در جشنواره‌هایی مانند ونیز حضور داشته است؛ روندی که جایگاه او را به عنوان یکی از برجسته‌ترین کارگردان های ایران تثبیت کرده است.

کلام آخر

کارگردانان ایرانی طی دهه‌های اخیر با خلق آثار هنری متنوع و خلاقانه نه تنها سینمای ایران را به اوج رسانده‌اند، بلکه جایگاه آن را در عرصه جهانی نیز تثبیت کرده‌اند. از موج نو تا سینمای معاصر، کارگردانانی همچون عباس کیارستمی، داریوش مهرجویی، محسن مخملباف، رخشان بنی‌اعتماد و امیر نادری با سبک‌های منحصر‌به‌فرد خود، مسائل اجتماعی، فرهنگی و انسانی را به تصویر کشیده و جوایز معتبر بین‌المللی از جشنواره‌های کن، ونیز، برلین و اسکار را برای سینمای ایران به ارمغان آورده‌اند.

متاسفانه در سال‌های اخیر، شاهد فقدان جمعی از این چهره‌های تاثیرگذار از جمله داریوش مهرجویی، بهرام بیضایی، کیومرث پوراحمد و ناصر تقوایی بودیم که البته یاد و میراث آن‌ها را برجسته‌تر کرده و نشان از اهمیت آثارشان در شکل‌دهی به هویت سینمای ایران دارد. به این ترتیب، کارنامه پربار این کارگردانان ایرانی و حضور موفقشان در صحنه جهانی، نشان‌دهنده ظرفیت بالای هنر سینما در بیان واقعیت‌ها و دغدغه‌های جامعه است و الهام‌بخش نسل‌های بعدی فیلمسازان خواهد بود.

سوالات متداول